نقش هوش مصنوعی در تقویت یادگیری خودراهبر و افزایش استقلال دانش آموزان در یادگیری

یادگیری خودراهبر به عنوان توانایی یادگیرنده در برنامه ریزی، اجرا، نظارت و ارزیابی فرآیند یادگیری خود، یکی از مهم ترین مهارت های قرن بیست ویکم محسوب می شود که پرورش آن به انگیزه درونی، پایداری در یادگیری و موفقیت تحصیلی می انجامد. ورود هوش مصنوعی به محیط های آموزشی، فرصت های جدیدی برای تقویت یادگیری خودراهبر و افزایش استقلال دانش آموزان فراهم کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در تقویت یادگیری خودراهبر و افزایش استقلال دانش آموزان در یادگیری انجام شد. رویکرد پژوهش ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، ۱۸ مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان و متخصصان آموزش انجام و با روش تحلیل موضوعی بررسی شد. در بخش کمی، ۲۴۰ دانش آموز پایه دهم و یازدهم شهر تهران با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش طی دوازده هفته در محیط یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی با راهنمایی معلم آموزش دیدند و گروه کنترل با روش های متعارف ادامه دادند. ابزار گردآوری داده ها شامل مقیاس یادگیری خودراهبر، مقیاس استقلال یادگیری، مقیاس خودتنظیمی تحصیلی و مقیاس سواد هوش مصنوعی بود. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که استفاده هدفمند و راهنمایی شده از هوش مصنوعی موجب بهبود معنادار یادگیری خودراهبر، استقلال یادگیری و خودتنظیمی تحصیلی دانش آموزان شد. بیشترین اثر بر یادگیری خودراهبر با مجذور اتا ۰/۲۷ و استقلال یادگیری با مجذور اتا ۰/۲۴ مشاهده شد و خودتنظیمی تحصیلی نیز با مجذور اتا ۰/۲۱ تحت تاثیر قرار گرفت. تحلیل موضوعی پنج مضمون اصلی را آشکار ساخت: «هوش مصنوعی به عنوان دستیار خودراهبری»، «شخصی سازی مسیر و سرعت یادگیری»، «تقویت خودنظارتی و خودارزیابی»، «کاهش وابستگی به معلم و افزایش خودمختاری» و «نیاز به سواد هوش مصنوعی برای استفاده موثر». یافته ها نشان داد که اثر هوش مصنوعی بر یادگیری خودراهبر و استقلال، دووجهی و وابسته به الگوی استفاده، راهنمایی معلم و سطح سواد هوش مصنوعی دانش آموزان است، به گونه ای که استفاده هدفمند و راهنمایی شده این مهارت ها را تقویت می کند، در حالی که استفاده افراطی و بدون راهنمایی می تواند به وابستگی شناختی و کاهش استقلال بیانجامد. پژوهش حاضر بر ضرورت آموزش استفاده خودراهبر از هوش مصنوعی، طراحی ابزارهایی که خودنظارتی و خودارزیابی را تقویت کنند، و توانمندسازی معلمان تاکید دارد و بستری برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، یادگیری خودراهبر ، استقلال یادگیری ، خودتنظیمی تحصیلی ، سواد هوش مصنوعی