تاثیر هوش مصنوعی بر تفکر انتقادی و توانایی ارزیابی و تحلیل اطلاعات در دانش آموزان

تفکر انتقادی و توانایی ارزیابی و تحلیل اطلاعات، از مهارت های اساسی قرن بیست ویکم محسوب می شوند که پرورش آن ها یکی از اهداف اصلی نظام های آموزشی است. ورود هوش مصنوعی به محیط های آموزشی، فرصت ها و چالش های جدیدی برای پرورش این مهارت ها ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر هوش مصنوعی بر تفکر انتقادی و توانایی ارزیابی و تحلیل اطلاعات در دانش آموزان انجام شد. رویکرد پژوهش ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، ۱۸ مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان و متخصصان آموزش انجام و با روش تحلیل موضوعی بررسی شد. در بخش کمی، ۲۶۰ دانش آموز پایه دهم و یازدهم شهر تهران با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش طی دوازده هفته در محیط یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی با راهنمایی معلم آموزش دیدند و گروه کنترل با روش های متعارف ادامه دادند. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون تفکر انتقادی کالیفرنیا، مقیاس ارزیابی اطلاعات، مقیاس تحلیل اطلاعات و مقیاس سواد هوش مصنوعی بود. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که استفاده هدفمند و راهنمایی شده از هوش مصنوعی موجب بهبود معنادار تفکر انتقادی، ارزیابی اطلاعات و تحلیل اطلاعات دانش آموزان شد. بیشترین اثر بر تفکر انتقادی با مجذور اتا ۰/۲۷ و ارزیابی اطلاعات با مجذور اتا ۰/۲۳ مشاهده شد. همچنین مشخص شد که استفاده افراطی و بدون راهنمایی از هوش مصنوعی با کاهش تفکر انتقادی و افزایش پذیرش بدون نقد اطلاعات همراه است. تحلیل موضوعی پنج مضمون اصلی را آشکار ساخت: «هوش مصنوعی به عنوان ابزار تقویت تفکر انتقادی»، «هوش مصنوعی به عنوان منبع اطلاعات بدون نقد»، «نقش راهنمایی معلم در پرورش تفکر انتقادی»، «تاثیر سواد هوش مصنوعی بر ارزیابی اطلاعات» و «نیاز به آموزش ارزیابی انتقادی منابع». یافته ها نشان داد که اثر هوش مصنوعی بر تفکر انتقادی و توانایی ارزیابی و تحلیل اطلاعات، دووجهی و وابسته به الگوی استفاده، سواد هوش مصنوعی و راهنمایی معلم است. پژوهش حاضر بر ضرورت آموزش تفکر انتقادی در استفاده از هوش مصنوعی، طراحی ابزارهایی که تفکر انتقادی را تقویت کنند، و توانمندسازی معلمان تاکید دارد و بستری برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تفکر انتقادی ، ارزیابی اطلاعات ، تحلیل اطلاعات ، سواد هوش مصنوعی