تاثیر هوش مصنوعی بر توانایی تفکر مستقل و تصمیم گیری آموزشی دانش آموزان

ورود هوش مصنوعی به محیط های آموزشی، فرصت های بی سابقه ای برای شخصی سازی یادگیری و دسترسی به منابع دانش فراهم کرده، اما همزمان پرسش های بنیادینی درباره تاثیر آن بر توانایی تفکر مستقل و تصمیم گیری آموزشی دانش آموزان مطرح ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر هوش مصنوعی بر توانایی تفکر مستقل و تصمیم گیری آموزشی دانش آموزان انجام شد. رویکرد پژوهش ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، ۲۰ مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان و متخصصان آموزش انجام و با روش تحلیل موضوعی بررسی شد. در بخش کمی، ۲۸۰ دانش آموز پایه دهم و یازدهم شهر تهران با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش طی دوازده هفته در محیط یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی آموزش دیدند و گروه کنترل با روش های متعارف ادامه دادند. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون تفکر انتقادی، پرسشنامه تفکر مستقل، مقیاس تصمیم گیری آموزشی و مقیاس وابستگی شناختی به هوش مصنوعی بود. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که استفاده متعادل و هدفمند از هوش مصنوعی موجب افزایش تفکر مستقل، بهبود تصمیم گیری آموزشی و ارتقای تفکر انتقادی دانش آموزان شد. بیشترین اثر بر تفکر مستقل با مجذور اتا ۰/۲۶ و تصمیم گیری آموزشی با مجذور اتا ۰/۲۲ مشاهده شد. همچنین مشخص شد که استفاده افراطی و بدون راهنمایی از هوش مصنوعی با کاهش تفکر مستقل و افزایش وابستگی شناختی همراه است. تحلیل موضوعی پنج مضمون اصلی را آشکار ساخت: «هوش مصنوعی به عنوان ابزار تقویت تفکر»، «هوش مصنوعی به عنوان جانشین تفکر»، «نقش راهنمایی معلم در استفاده انتقادی»، «تاثیر الگوی استفاده بر استقلال شناختی» و «نیاز به سواد هوش مصنوعی». یافته ها نشان داد که اثر هوش مصنوعی بر تفکر مستقل و تصمیم گیری، دووجهی و وابسته به الگوی استفاده، راهنمایی معلم و سطح سواد هوش مصنوعی دانش آموزان است. پژوهش حاضر بر ضرورت آموزش استفاده انتقادی از هوش مصنوعی، طراحی ابزارهایی که تفکر را تقویت کنند نه جانشین سازند، و توانمندسازی معلمان تاکید دارد و بستری برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تفکر مستقل ، تصمیم گیری آموزشی ، تفکر انتقادی ، سواد هوش مصنوعی