نقش مدرسه هوشمند در تحول روش های تدریس و تغییر نقش معلم در فرایند آموزش

تحولات فناورانه در دهه های اخیر، نظام های آموزشی جهان را با پرسش های بنیادینی درباره کارآمدی روش های سنتی مواجه ساخته و مفهوم مدرسه هوشمند به عنوان الگویی نوین، نقش معلم و روش های تدریس را دستخوش تغییرات عمیق کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مدرسه هوشمند در تحول روش های تدریس و تغییر نقش معلم در فرایند آموزش انجام شد. رویکرد پژوهش ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، ۲۴ مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان، مدیران و متخصصان فناوری آموزشی انجام و با روش تحلیل موضوعی براون و کلارک (۲۰۰۶) بررسی شد. در بخش کمی، ۳۲۰ معلم شاغل در مدارس هوشمند و سنتی شهر تهران با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و با پرسشنامه های محقق ساخته نقش معلم، روش های تدریس و موانع اجرایی ارزیابی شدند. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که در مدارس هوشمند، نقش معلم از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر، طراح آموزشی، مربی و راهنمای یادگیری تغییر یافته و روش های تدریس از سخنرانی محوری به یادگیری فعال، شخصی سازی شده، مشارکتی و مبتنی بر فناوری تحول یافته است. بیشترین تغییر در مولفه تسهیل گری با مجذور اتا ۰/۲۸ و طراحی آموزشی با مجذور اتا ۰/۲۴ مشاهده شد. همچنین معلمان مدارس هوشمند از روش های یادگیری مبتنی بر مسئله، پروژه محور، تدریس معکوس و یادگیری تطبیقی بیشتر استفاده می کردند. تحلیل موضوعی پنج مضمون اصلی را آشکار ساخت: «بازتعریف نقش معلم از انتقال دهنده به تسهیل گر»، «شخصی سازی یادگیری و توجه به تفاوت های فردی»، «تغییر در ماهیت تعامل کلاسی»، «نیاز به توسعه حرفه ای مستمر» و «چالش های هویتی و مقاومت در برابر تغییر». یافته ها نشان داد که تحول نقش معلم در مدارس هوشمند، فرآیندی تدریجی، چندبعدی و نیازمند حمایت سازمانی، آموزش مستمر و بازنگری در نظام ارزشیابی است. پژوهش حاضر با ارائه شواهد تجربی از بافت آموزشی ایران، بر ضرورت توانمندسازی معلمان، بازطراحی برنامه های تربیت معلم و اصلاح ساختارهای آموزشی تاکید دارد و بستری برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد در حوزه آموزش هوشمند فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

مدرسه هوشمند ، روش های تدریس ، نقش معلم ، فناوری آموزشی ، یادگیری فعال