نقش واسطه ای انگیزه پیشرفت در رابطه تاب آوری و خودکارآمدی با پیشرفت تحصیلی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش واسطه ای انگیزه پیشرفت در رابطه بین تاب آوری و خودکارآمدی با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان انجام شد. پیشرفت تحصیلی به عنوان یکی از مهم ترین شاخص های موفقیت نظام آموزشی، تحت تاثیر عوامل متعدد شناختی، انگیزشی و روان شناختی قرار می گیرد. در این میان، تاب آوری و خودکارآمدی از جمله سازه های کلیدی روان شناسی مثبت گرا هستند که توانایی فرد در مقابله با چالش ها و باور به توانمندی های خویش را بازنمایی می کنند. تاب آوری به عنوان ظرفیت سازگاری موفق در برابر شرایط دشوار و خودکارآمدی به عنوان باور فرد به توانایی خود در سازمان دهی و اجرای اقدامات لازم برای رسیدن به اهداف تعریف می شود. فرض بر آن است که این دو سازه نه تنها به طور مستقیم، بلکه از طریق متغیرهای انگیزشی مانند انگیزه پیشرفت بر پیشرفت تحصیلی اثر می گذارند. انگیزه پیشرفت به عنوان تمایل پایدار فرد به تلاش برای دستیابی به معیارهای بالای عملکرد و موفقیت در تکالیف تحصیلی، می تواند به عنوان حلقه واسط میان ویژگی های روان شناختی و پیامدهای تحصیلی عمل کند. روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی و مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه بود که از میان آن ها نمونه ای به روش تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه تاب آوری، پرسشنامه خودکارآمدی تحصیلی، پرسشنامه انگیزه پیشرفت و معدل تحصیلی به عنوان شاخص پیشرفت تحصیلی بود. تحلیل داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و مدل سازی معادلات ساختاری انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که تاب آوری و خودکارآمدی با پیشرفت تحصیلی رابطه مثبت و معنادار دارند. همچنین انگیزه پیشرفت با پیشرفت تحصیلی رابطه مثبت و معنادار داشت. نتایج تحلیل مسیر حاکی از آن بود که انگیزه پیشرفت در رابطه بین تاب آوری و پیشرفت تحصیلی و همچنین در رابطه بین خودکارآمدی و پیشرفت تحصیلی نقش واسطه ای جزئی ایفا می کند. به این معنا که تاب آوری و خودکارآمدی علاوه بر اثر مستقیم، از طریق افزایش انگیزه پیشرفت نیز به طور غیرمستقیم پیشرفت تحصیلی را پیش بینی می کنند. مدل نهایی پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار بود و متغیرهای مذکور توانستند بخش قابل توجهی از واریانس پیشرفت تحصیلی را تبیین کنند. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که تقویت تاب آوری و خودکارآمدی دانش آموزان می تواند از طریق افزایش انگیزه پیشرفت، به بهبود عملکرد تحصیلی آنان منجر شود. لذا پیشنهاد می شود برنامه های آموزشی و مداخلات روان شناختی با هدف ارتقای این ویژگی ها در محیط های آموزشی طراحی و اجرا شود.

کلیدواژه ها:

دانش آموزان ، تاب آوری تحصیلی ، معلم ، آموزش ، یادگیری ، پیشرفت تحصیلی