تبیین مدل تاب آوری تحصیلی براساس حمایت معلم و همسالان

تاب آوری تحصیلی، به عنوان یک سازه روان شناختی و تربیتی، توانایی دانش آموز برای حفظ عملکرد تحصیلی مطلوب، مقابله با فشارهای درسی و بازگشت به سطح توانایی های معمول پس از مواجهه با شکست ها یا بحران های آموزشی شناخته می شود. با این حال، تاب آوری صرفا یک ویژگی درونی و فردی نیست، بلکه محصول تعامل میان ویژگی های شخصیتی فرد و ویژگی های محیطی پیرامون اوست. یکی از حیاتی ترین محیط های اجتماعی که فرآیند تاب آوری در آن رخ می دهد، فضای مدرسه است؛ فضایی که در آن دو منبع اصلی حمایت اجتماعی، یعنی «معلم» و «همسالان»، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری یا تضعیف تاب آوری دانش آموز ایفا می کنند.پژوهش حاضر با هدف تبیین مدل رابطه میان حمایت معلم، حمایت همسالان و تاب آوری تحصیلی دانش آموزان انجام شده است. مسئله اصلی این پژوهش بر این محور استوار است که چگونه حمایت های عاطفی، اطلاعاتی و ابزاری از سوی معلمان و همسالان، می تواند به عنوان یک «عامل محافظتی» (Protective Factor)، اثرات منفی استرس های تحصیلی و ناکارآمدی های درسی را تعدیل کرده و مسیر بازگشت به موفقیت را برای دانش آموز هموار سازد. فرضیه بنیادین تحقیق بر این است که حمایت های دریافتی از سوی این دو منبع، نه تنها مستقلا بر تاب آوری تحصیلی تاثیر می گذارند، بلکه میان متغیرهای محیطی و پیامد تحصیلی، نقش میانجی یا تعدیل کننده ایفا می کنند.یافته های پژوهش نشان می دهد که حمایت معلم، به دلیل ماهیت ساختارمند و الگوی مدیریت شده، تاثیر مستقیم و عمیقی بر افزایش اعتمادبه نفس تحصیلی و کاهش اضطراب امتحان دارد؛ در حالی که حمایت همسالان، با تامین نیازهای عاطفی و ایجاد حس تعلق، نقش کلیدی در افزایش انگیزه درونی و تاب آوری در برابر طرد اجتماعی ایفا می کند. مدل تبیین شده نشان می دهد که بالاترین سطح تاب آوری تحصیلی زمانی حاصل می شود که میان حمایت های معلم (به عنوان منبع اقتدار و راهنما) و حمایت های همسالان (به عنوان منبع همدلی و هم تجربگی) نوعی هم افزایی وجود داشته باشد. نتایج این تحقیق می تواند راهگشای مدیران مدارس و معلمان در طراحی برنامه های حمایتی برای دانش آموزان آسیب پذیر و در معرض خطر افت تحصیلی باشد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری تحصیلی ، حمایت معلم ، حمایت همسالان ، حمایت اجتماعی ، عوامل محافظتی ، موفقیت تحصیلی.