بررسی رابطه بین استفاده از نرم افزارهای تشخیص چهره مبتنی بر هوش مصنوعی برای پایش تمرکز دانش آموزان متوسطه و ابتدایی بر میزان فشار روانی و استرس ادراک شده توسط آنان در مدرسه

فناوری تشخیص چهره مبتنی بر هوش مصنوعی، به عنوان ابزاری برای پایش خودکار تمرکز و وضعیت عاطفی دانش آموزان، به تدریج وارد کلاس های درس می شود. این فناوری، با وعده شناسایی زودهنگام دانش آموزان در معرض استرس و فراهم سازی مداخلات به موقع، به عنوان راهکاری برای بهبود سلامت روان و عملکرد تحصیلی معرفی شده است. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا خود این فناوری — که ذاتا نظارتی است — می تواند به افزایش فشار روانی و استرس ادراک شده دانش آموزان منجر شود. این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین استفاده از نرم افزارهای تشخیص چهره مبتنی بر هوش مصنوعی برای پایش تمرکز دانش آموزان متوسطه و ابتدایی بر میزان فشار روانی و استرس ادراک شده توسط آنان در مدرسه انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی با رویکرد تحلیل محتوای جهت دار و مرور نظام مند ادبیات پژوهشی بود که بر ۴۷ منبع علمی معتبر استوار گردید. یافته ها نشان داد که سیستم های تشخیص چهره و تحلیل احساسات، از دقت قابل توجهی در شناسایی حالات عاطفی و الگوهای استرس برخوردارند و می توانند به شناسایی زودهنگام دانش آموزان در معرض خطر کمک کنند . با این حال، یافته ها نشان داد که حضور این فناوری های نظارتی در کلاس، به سه مکانیزم اصلی بر افزایش فشار روانی و استرس ادراک شده دانش آموزان اثر می گذارد: (۱) اثر پان اپتیکون — احساس نظارت دائمی که به خودسانسوری و اضطراب منجر می شود، (۲) فرهنگ عملکردمحوری — احساس نیاز به «عملکرد عالی» برای جلوگیری از ثبت «عملکرد ضعیف» در سیستم، و (۳) فقدان شفافیت — عدم اطلاع دانش آموزان از نحوه جمع آوری، تحلیل، و استفاده از داده های چهره ای آنان . یافته های کلیدی نشان داد که دانش آموزان احساساتی مانند اضطراب، ترس، فشار، ناامنی، و کاهش اعتماد به نفس را تجربه می کنند که به تغییرات رفتاری مانند اجتناب از مشارکت فعال، تلاش برای «به نظر رسیدن عالی»، و کاهش تمایل به پرسیدن سوال منجر می شود . همچنین مشخص شد که این فناوری ها می توانند به «اثر سردکننده» منجر شوند که در آن دانش آموزان از بیان آزادانه نظرات، ابراز احساسات واقعی، و جستجوی کمک در مورد مسائل حساس خودداری می کنند . نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که هرگونه به کارگیری فناوری تشخیص چهره در مدارس، باید با رعایت اصول ضرورت، تناسب، شفافیت، و رضایت آگاهانه همراه باشد و ترجیحا به جای فناوری های نظارتی، از روش های کم مداخله تر برای پایش و حمایت از دانش آموزان استفاده شود. پیشنهادهای پژوهش بر ضرورت تدوین چارچوب های قانونی و اخلاقی شفاف، تضمین حق اعتراض و حذف داده ها، و انجام مطالعات میدانی در بستر مدارس ایران متمرکز است.

کلیدواژه ها:

تشخیص چهره ، هوش مصنوعی نظارتی ، استرس ادراک شده ، فشار روانی ، حریم خصوصی دانش آموزان ، پان اپتیکون دیجیتال