ارائه مدل ترکیبی برای توازن میان آموزش هوش مصنوعی و پرورش خلاقیت انسانی در برنامه درسی مدارس

هوش مصنوعی، به عنوان نیروی محرک تحول در قرن بیست ویکم، نظام های آموزشی را در برابر یک دوگانگی بنیادین قرار داده است: از یک سو، ضرورت تجهیز دانش آموزان به سواد هوش مصنوعی برای زندگی و کار در دنیای دیجیتال، و از سوی دیگر، خطر تضعیف خلاقیت، تخیل، و تفکر واگرا — ویژگی هایی که هوش مصنوعی، هرچند توانمند، همچنان از آن ها بی بهره است. این پژوهش با هدف ارائه یک مدل ترکیبی برای توازن میان آموزش هوش مصنوعی و پرورش خلاقیت انسانی در برنامه درسی مدارس انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی با رویکرد تحلیل محتوای جهت دار و مرور نظام مند ادبیات پژوهشی بود. یافته ها نشان داد که رویکردهای موجود به آموزش هوش مصنوعی، عمدتا بر دو قطب افراطی قرار دارند: فناوری محوری صرف (که خلاقیت را به حاشیه می راند) و انسان محوری محافظه کارانه (که دانش آموزان را از سواد دیجیتال محروم می کند). مدل ترکیبی پیشنهادی این پژوهش بر چهار ستون استوار است: (۱) سواد هوش مصنوعی به عنوان «زبان دوم» (نه هدف غایی)، (۲) خلاقیت به عنوان «مهارت فراگیر» در تمام دروس (نه یک درس جداگانه)، (۳) یادگیری مبتنی بر پروژه های خلاقانه با ابزارهای هوش مصنوعی، و (۴) پرورش تفکر انتقادی درباره هوش مصنوعی و پیامدهای اخلاقی-اجتماعی آن. یافته ها نشان داد که این مدل، برخلاف رویکردهای تک بعدی، می تواند هم زمان سواد دیجیتال و خلاقیت انسانی را تقویت کند، زیرا هوش مصنوعی در آن، به عنوان «ابزار تسهیل خلاقیت» و «موضوع تفکر انتقادی» به کار می رود، نه جایگزین فرآیند خلاقانه. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که توازن میان آموزش هوش مصنوعی و پرورش خلاقیت، نه یک انتخاب بین دو گزینه، بلکه یک «ضرورت راهبردی» است. پیشنهادهای پژوهش بر ضرورت بازطراحی برنامه درسی، آموزش معلمان در دو حوزه فناوری و پرورش خلاقیت، و تدوین چارچوب های اخلاقی برای استفاده از هوش مصنوعی در آموزش متمرکز است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی آموزشی ، خلاقیت انسانی ، برنامه درسی ترکیبی ، سواد دیجیتال ، تفکر انتقادی ، یادگیری پروژه محور