امکان استفاده از هوش مصنوعی برای تولید خودکار سوالات استاندارد و متوازن از لحاظ سطح دشواری شناختی در مدارس

تولید سوالات استاندارد و متوازن از لحاظ سطح دشواری شناختی، یکی از پرهزینه ترین و زمان برترین فرآیندهای نظام های آموزشی است. معلمان، به ویژه در مقاطع ابتدایی و متوسطه، با بار سنگین طراحی سوالات مواجه اند که اغلب به عدم توازن شناختی و کاهش کیفیت ارزشیابی منجر می شود. ظهور هوش مصنوعی و مدل های زبانی بزرگ، افق های تازه ای برای خودکارسازی این فرآیند گشوده است. این پژوهش با هدف بررسی امکان استفاده از هوش مصنوعی برای تولید خودکار سوالات استاندارد و متوازن از لحاظ سطح دشواری شناختی در مدارس انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی با رویکرد تحلیل محتوای جهت دار و مرور نظام مند ادبیات پژوهشی بود که بر ۴۷ منبع علمی معتبر استوار گردید. یافته ها نشان داد که رویکردهای مبتنی بر یادگیری عمیق، به ویژه مدل های زبانی بزرگ، توانسته اند از روش های سنتی مبتنی بر قالب و قاعده پیشی بگیرند و امکان تولید سوالات باکیفیت را فراهم کنند . سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی می توانند سوالاتی با سطوح مختلف دشواری — از مبتدی تا خبره — تولید کنند و آن ها را با سطوح شناختی بلوم هماهنگ سازند . با این حال، یافته ها نشان داد که تولید خودکار سوالات در سطوح بالای شناختی (تحلیل، ارزیابی، خلق) با چالش های بیشتری مواجه است و کیفیت سوالات در این سطوح کاهش می یابد . همچنین مشخص شد که مشارکت معلم در فرآیند تولید (مدل «انسان در حلقه») به طور معناداری کیفیت سوالات، به ویژه در سطوح بالای شناختی، را بهبود می بخشد . نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که هوش مصنوعی می تواند به عنوان «دستیار معلم» در تولید سوالات استاندارد و متوازن به کار رود، اما جایگزین کامل قضاوت حرفه ای معلم نیست. پیشنهادهای پژوهش بر ضرورت طراحی مدل های ترکیبی انسان-ماشین، آموزش معلمان در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، و تدوین چارچوب های اخلاقی برای تولید سوالات خودکار متمرکز است

کلیدواژه ها:

تولید خودکار سوال ، هوش مصنوعی آموزشی ، مدل های زبانی بزرگ ، سطوح شناختی بلوم ، توازن دشواری ، ارزشیابی هوشمند