تاثیر ابزارهای هوش مصنوعی بر روابط دانش آموز با معلم، خانواده و همسالان

گسترش سریع ابزارهای هوش مصنوعی در آموزش، نه تنها فرآیند یادگیری بلکه شبکه روابط اجتماعی دانش آموزان را نیز دستخوش تغییر کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر ابزارهای هوش مصنوعی بر روابط دانش آموزان با معلم، خانواده و همسالان انجام شد. رویکرد پژوهش ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی بود. در بخش کمی، ۳۸۰ دانش آموز پایه های نهم تا دوازدهم شهر تهران با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و با پرسشنامه های محقق ساخته روابط بین فردی و میزان استفاده از هوش مصنوعی ارزیابی شدند. در بخش کیفی، ۲۴ مصاحبه نیمه ساختاریافته با دانش آموزان، معلمان و والدین انجام و با روش تحلیل موضوعی بررسی شد. ابزارهای مورد بررسی شامل دستیاران هوشمند آموزشی، چت بات های درسی، سامانه های بازخورد خودکار و اپلیکیشن های برنامه ریزی مطالعه بودند. نتایج کمی نشان داد که استفاده متعادل از هوش مصنوعی با بهبود کیفیت رابطه دانش آموز با معلم و همسالان رابطه مثبت دارد، اما استفاده افراطی (بیش از چهار ساعت در روز) با کاهش تعامل خانوادگی و افزایش احساس انزوا همراه بود. تحلیل موضوعی سه مضمون اصلی را آشکار ساخت: «بازتعریف نقش معلم از انتقال دهنده دانش به راهنما»، «کاهش گفت وگوی خانوادگی و افزایش شکاف دیجیتال بین نسلی»، و «تقویت همکاری همسالان در قالب یادگیری مشارکتی مبتنی بر فناوری». همچنین مشخص شد که دانش آموزانی که از هوش مصنوعی به عنوان مکمل و نه جانشین تعامل انسانی استفاده می کردند، روابط بین فردی سالم تری داشتند. یافته ها حاکی از آن است که اثر هوش مصنوعی بر روابط اجتماعی دانش آموزان دووجهی و وابسته به الگوی استفاده است. طراحی آگاهانه ابزارها، آموزش خانواده ها و توانمندسازی معلمان برای مدیریت این تغییرات ضروری است. پژوهش حاضر با ارائه شواهد تجربی از بافت آموزشی ایران، به سیاست گذاران و طراحان کمک می کند تا فناوری را به گونه ای هدایت کنند که به تقویت، نه تضعیف، پیوندهای انسانی بیانجامد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی آموزشی ، روابط بین فردی ، رابطه معلم-دانش آموز ، تعامل خانوادگی ، همسالان