تاثیر الگوی رفتاری معلمان بر شکل گیری فضایل اخلاقی و رفتارهای اخلاق مدار دانش آموزان

تربیت اخلاقی دانش آموزان یکی از مهم ترین اهداف نظام های آموزشی است و تحقق آن تنها از طریق آموزش مستقیم مفاهیم و ارزش های اخلاقی امکان پذیر نیست، بلکه رفتار و شخصیت الگوهای تربیتی، به ویژه معلمان، نقش اساسی در درونی سازی ارزش ها و تبدیل آنها به رفتارهای واقعی دارد. معلم به دلیل ارتباط مستمر و مستقیم با دانش آموزان، علاوه بر نقش آموزشی، به عنوان یکی از مهم ترین الگوهای رفتاری و اخلاقی آنان شناخته می شود. دانش آموزان بسیاری از نگرش ها، ارزش ها و شیوه های تعامل اجتماعی خود را از طریق مشاهده رفتار معلم و تجربه روابط روزمره با او فرا می گیرند. ازاین رو، هماهنگی میان گفتار و کردار معلم، نحوه برخورد با دانش آموزان، رعایت عدالت، احترام به شخصیت آنان، مسئولیت پذیری، صداقت، صبر، گذشت، همدلی و پایبندی به اصول اخلاقی می تواند زمینه مناسبی برای شکل گیری و تقویت فضایل اخلاقی در دانش آموزان فراهم سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر الگوی رفتاری معلمان بر شکل گیری فضایل اخلاقی و رفتارهای اخلاق مدار دانش آموزان انجام شده است. در این مقاله تلاش می شود با رویکردی تحلیلی، نقش رفتارهای آشکار و تعاملات روزمره معلمان در رشد اخلاقی دانش آموزان مورد بررسی قرار گیرد و سازوکارهای اثرگذاری الگوهای رفتاری معلم بر نگرش ها، قضاوت های اخلاقی و رفتارهای اجتماعی دانش آموزان تبیین شود.یافته های نظری و مطالعات انجام شده در حوزه تربیت اخلاقی نشان می دهد که دانش آموزان صرفا دریافت کننده محتوای آموزشی نیستند، بلکه از طریق مشاهده، تقلید، تعامل و تجربه پیامدهای رفتاری، الگوهای اخلاقی را نیز فرا می گیرند. هنگامی که معلم در موقعیت های مختلف آموزشی و اجتماعی، ارزش هایی مانند صداقت، عدالت، احترام، مسئولیت پذیری و رعایت حقوق دیگران را در رفتار خود نشان می دهد، احتمال بیشتری وجود دارد که این ارزش ها برای دانش آموزان از حالت مفاهیم انتزاعی خارج شده و به معیارهای عملی رفتار تبدیل شوند. در مقابل، وجود تناقض میان توصیه های اخلاقی معلم و رفتار واقعی او می تواند موجب کاهش اعتبار پیام های تربیتی و تضعیف پذیرش ارزش های اخلاقی شود. همچنین، نوع ارتباط عاطفی و اجتماعی معلم با دانش آموزان می تواند در ایجاد احساس امنیت، اعتماد، تعلق و مسئولیت پذیری آنان موثر باشد و شرایطی فراهم کند که دانش آموزان ارزش های اخلاقی را نه صرفا به دلیل اجبار یا ترس از تنبیه، بلکه به صورت درونی و آگاهانه بپذیرند.از سوی دیگر، عدالت رفتاری معلم از جمله مولفه های مهم در شکل گیری نگرش اخلاقی دانش آموزان محسوب می شود. رفتار منصفانه با دانش آموزان، پرهیز از تبعیض، توجه به تفاوت های فردی و فراهم کردن فرصت های برابر برای مشارکت، می تواند مفهوم عدالت را در یک موقعیت واقعی و قابل مشاهده به دانش آموز آموزش دهد. همچنین، شیوه مدیریت تعارض ها، واکنش معلم به اشتباهات دانش آموزان، نحوه پذیرش خطاهای شخصی و میزان احترام به دیدگاه های متفاوت، همگی می توانند به عنوان موقعیت های عملی یادگیری اخلاقی عمل کنند. بنابراین، تربیت اخلاقی زمانی اثربخشی بیشتری خواهد داشت که ارزش های اخلاقی در فضای واقعی مدرسه و در رفتار روزمره اعضای آن مشاهده و تجربه شوند.بر اساس تحلیل مباحث مطرح شده، می توان بیان کرد که الگوی رفتاری معلم از طریق سازوکارهایی همچون یادگیری مشاهده ای، الگوبرداری، ایجاد رابطه مثبت، تقویت ارزش های اخلاقی، افزایش احساس مسئولیت و فراهم سازی فرصت برای تجربه رفتارهای اخلاقی، می تواند در شکل گیری فضایل اخلاقی و رفتارهای اخلاق مدار دانش آموزان نقش داشته باشد. بر این اساس، توجه به شایستگی های اخلاقی معلمان، آموزش مهارت های ارتباطی و اخلاق حرفه ای، تقویت فرهنگ احترام و عدالت در مدرسه و ایجاد هماهنگی میان برنامه های رسمی تربیت اخلاقی و رفتار واقعی کارکنان آموزشی، از الزامات اساسی در ارتقای تربیت اخلاقی دانش آموزان به شمار می رود. در مجموع، می توان نتیجه گرفت که معلم تنها انتقال دهنده دانش و محتوای درسی نیست، بلکه رفتار او بخشی از محتوای تربیتی مدرسه محسوب می شود و کیفیت این الگوی رفتاری می تواند در شکل گیری نگرش ها، فضایل اخلاقی و رفتارهای اخلاق مدار دانش آموزان نقش قابل توجهی داشته باشد.

کلیدواژه ها:

الگوی رفتاری معلم ، فضایل اخلاقی ، رفتار اخلاق مدار ، تربیت اخلاقی ، دانش آموزان ، اخلاق حرفه ای معلمان ، یادگیری مشاهده ای.