آینده پژوهی حذف تدریجی کتاب های درسی کاغذی و جایگزینی آن با دستیارهای گفتگوی هوشمند در کلاس درسآینده پژوهی، کتاب درسی کاغذی، دستیار گفتگوی هوشمند، هوش مصنوعی مولد، اکوسیستم یادگیری ترکیبی، کلاس درس هوشمند

کتاب درسی کاغذی، بیش از یک قرن، ستون فقرات نظام های آموزشی جهان بوده است؛ اما ظهور دستیارهای گفتگوی هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی مولد، این پرسش بنیادین را مطرح کرده است که آیا عصر کتاب کاغذی به پایان خود نزدیک می شود؟ این پژوهش با هدف آینده پژوهی حذف تدریجی کتاب های درسی کاغذی و جایگزینی آن با دستیارهای گفتگوی هوشمند در کلاس درس انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی با رویکرد آینده پژوهی اکتشافی و مرور نظام مند ادبیات پژوهشی بود که بر ۴۷ منبع علمی معتبر از پایگاه های IEEE Xplore، Springer، ScienceDirect، ACM، و پایگاه های فارسی زبان استوار گردید. یافته ها نشان داد که سه سناریوی اصلی برای آینده کتاب درسی قابل تصور است: سناریوی همزیستی (کتاب کاغذی به عنوان مکمل باقی می ماند)، سناریوی جانشینی تدریجی (کتاب کاغذی در مقاطع بالاتر و دروس خاص حذف می شود)، و سناریوی تحول بنیادین (دستیارهای گفتگوی هوشمند جایگزین کامل کتاب می شوند). یافته ها نشان داد که دستیارهای گفتگوی هوشمند از پنج قابلیت کلیدی برخوردارند: شخصی سازی محتوا، تعامل گفتگویی چندنوبته، تولید محتوای بلادرنگ، بازخورد فوری و تطبیقی، و دسترسی چندوجهی. با این حال، چالش های جدی نیز شناسایی شد: نابرابری دسترسی، خطر وابستگی شناختی، کاهش مهارت های خواندن عمیق، مسائل حریم خصوصی، و خطر حذف بعد انسانی رابطه معلم-دانش آموز. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که حذف کامل و شتابزده کتاب کاغذی، نه ممکن و نه مطلوب است؛ بلکه مسیر منطقی، حرکت به سمت اکوسیستم یادگیری ترکیبی است که در آن، کتاب کاغذی و دستیار هوشمند، هر یک در جایگاه مناسب خود ایفای نقش می کنند. پیشنهادهای پژوهش بر ضرورت تدوین سیاست های تدریجی، سرمایه گذاری در زیرساخت ها، آموزش معلمان، و حفظ «حلقه انسانی» در محیط های یادگیری هوشمند متمرکز است.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، کتاب درسی کاغذی ، دستیار گفتگوی هوشمند ، هوش مصنوعی مولد ، اکوسیستم یادگیری ترکیبی ، کلاس درس هوشمند