مدیریت اضطراب و استرس دانش آموزان در خانه و مدرسه

اضطراب و استرس تحصیلی، امروزه به یکی از شایع ترین و در عین حال پنهان ترین اختلالات هیجانی در میان دانش آموزان تبدیل شده است که می تواند سلامت روان، عملکرد تحصیلی، روابط بین فردی و کیفیت زندگی آنان را به طور جدی تحت الشعاع قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین راهکارهای مدیریت اضطراب و استرس دانش آموزان در دو بستر بنیادین خانه و مدرسه انجام شده است. چارچوب نظری این مطالعه بر پایه رویکرد شناختی رفتاری، نظریه های خودتنظیمی هیجانی، نظریه دلبستگی و مدل بوم شناختی برونفن برنر استوار است که تعامل پیچیده عوامل فردی، خانوادگی و آموزشی را در شکل گیری و تداوم اضطراب مورد توجه قرار می دهد.در این پژوهش، ابتدا به مفهوم شناسی و طبقه بندی انواع اضطراب (اضطراب جدایی، اضطراب امتحان، اضطراب اجتماعی و اضطراب فراگیر) و علائم جسمانی، شناختی، هیجانی و رفتاری آن پرداخته شده است. سپس عوامل زمینه ساز و تشدیدکننده استرس در محیط خانه (سبک های فرزندپروری، انتظارات غیرواقع بینانه والدین، جو عاطفی خانواده، نابسامانی های اقتصادی و تعارضات زناشویی) و در محیط مدرسه (فضای رقابتی، فشار ارزشیابی، ترس از شکست، کیفیت تعامل معلم و دانش آموز، مدیریت کلاس و انتظارات آموزشی) به تفصیل تحلیل می شود. دستاورد محوری این مطالعه، ارائه یک مدل مداخله ای دوبعدی و هماهنگ است که در آن نقش خانواده و مدرسه به صورت مکمل و نه موازی تعریف می گردد؛ به نحوی که خانه به عنوان کانون امنیت هیجانی و مدرسه به عنوان بستر مهارت آموزی، در شکل گیری تاب آوری روان شناختی دانش آموز عمل می کنند. راهکارهای پیشنهادی در چهار سطح آگاهی بخشی، آموزش مهارت های مقابله ای، بازسازی محیط یادگیری و تقویت شبکه حمایتی خانواده تنظیم شده اند. نتایج حاصل از مرور نظام مند منابع، حاکی از آن است که هرگونه مداخله اثربخش در کاهش اضطراب دانش آموزان، تنها در سایه همسویی، همکاری و ارتباط مستمر میان خانه و مدرسه و با محوریت آموزش مهارت های خودتنظیمی هیجانی امکان پذیر است.

کلیدواژه ها:

اضطراب تحصیلی ، استرس دانش آموزان ، خودتنظیمی هیجانی ، جو عاطفی خانواده ، نقش معلم ، مداخله شناختی رفتاری