مدیریت بحران در آتش سوزی های گسترده ی شهری با رویکرد پیشگیرانه

آتش سوزی های گسترده شهری به عنوان یکی از مخاطرات پیچیده و چندوجهی، همواره جان و مال شهروندان را تهدید کرده و پایداری کالبدی و اجتماعی شهرها را با چالش جدی مواجه ساخته است. تجربه سال های اخیر در کلانشهرهای ایران نشان می دهد که رویکردهای واکنشی صرف، هرچند در مهار حریق موثر واقع می شوند، اما قادر به جلوگیری از وقوع یا کاهش بنیادین خسارات نیستند. از این رو، چرخش پارادایمی به سمت رویکردهای پیشگیرانه به مثابه یک ضرورت راهبردی در مدیریت بحران آتش سوزی شهری مطرح شده است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل مضمون، به دنبال شناسایی ابعاد و مولفه های الگوی مدیریت بحران آتش سوزی شهری با تاکید بر پیشگیری است. داده های پژوهش از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با پانزده نفر از متخصصان حوزه مدیریت بحران، ایمنی شهری و آتش نشانی و همچنین تحلیل محتوای اسناد و گزارش های سازمانی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که الگوی پیشگیرانه مطلوب در چهار بعد اصلی قابل صورتبندی است: بعد کالبدی و زیرساختی، بعد نهادی و مدیریتی، بعد اجتماعی و فرهنگی، و بعد قانونی و نظارتی. در هر یک از این ابعاد، مولفه های مشخصی شناسایی شدند که به طور مستقیم یا غیرمستقیم در کاهش ریسک وقوع و گسترش آتش سوزی های شهری نقش دارند. نتایج حاکی از آن است که اثربخشی مدیریت پیشگیرانه مستلزم هم افزایی این ابعاد و حرکت از برنامه ریزی بخشی به سمت حکمرانی یکپارچه ایمنی شهری است. پیشنهاد اصلی پژوهش، نهادینه سازی چارچوب پیشگیری چندسطحی با محوریت مشارکت شهروندان و تقویت نظام بازرسی و نظارت مبتنی بر ریسک است.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، آتش سوزی شهری ، پیشگیری ، ایمنی شهری ، تاب آوری