چالش های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در ارزیابی روانشناختی عملکرد دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالش های اخلاقی ناشی از کاربست سیستم های هوش مصنوعی در فرایند ارزیابی روانشناختی عملکرد دانش آموزان در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ انجام شده است. با گسترش روزافزون فناوری های هوشمند در نظام های آموزشی، به ویژه پس از همه گیری کرونا و افزایش آموزش های مجازی، استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشین برای سنجش و پیش بینی عملکرد تحصیلی و روانشناختی دانش آموزان به یکی از دغدغه های اصلی پژوهشگران حوزه تعلیم و تربیت تبدیل شده است. با وجود مزایای چشمگیر این فناوری ها از جمله افزایش سرعت و دقت در تصحیح، شخصی سازی مسیرهای یادگیری، تحلیل داده های گسترده رفتاری و شناختی و ارائه بازخورد فوری، بهره گیری از آن ها بدون توجه به ملاحظات اخلاقی می تواند پیامدهای جبران ناپذیری بر عدالت آموزشی، کرامت دانش آموزان و سلامت روانی آنان بر جای گذارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد مروری کیفی و تحلیل محتوای منابع علمی معتبر، کتاب ها و گزارش های رسمی نهادهای بین المللی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که چالش های اخلاقی هوش مصنوعی در ارزیابی روانشناختی دانش آموزان در پنج حوزه اصلی قابل طبقه بندی است: سوگیری الگوریتمی و بازتولید نابرابری های آموزشی، نقض حریم خصوصی و امنیت داده های حساس روانشناختی، عدم شفافیت و غیرقابل توضیح بودن تصمیم گیری های الگوریتمی، تضعیف نقش حرفه ای و قضاوت بالینی معلمان و متخصصان روانشناسی، و پیامدهای روانشناختی برچسب زنی و خودتحقق بخشی پیش گویی ها. نتایج پژوهش بر لزوم تدوین چارچوب های اخلاقی جامع، تقویت شفافیت الگوریتمی، حفظ نظارت و قضاوت انسانی، آموزش سواد هوش مصنوعی به معلمان و دانش آموزان و ایجاد سازوکارهای نظارتی موثر برای استفاده مسئولانه از این فناوری ها در نظام آموزشی کشور تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ارزیابی روانشناختی ، چالش های اخلاقی ، دانش آموزان ، حریم خصوصی