تحلیل نقش اموزش تاریخ در آشنایی دانش آموزان با میراث فرهنگی و تمدن ایران

پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش آموزش تاریخ در آشنایی دانش آموزان متوسطه دوم شهر تهران با میراث فرهنگی و تمدن ایران، با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی و تحلیل محتوای اسناد آموزشی انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۲۵ دبیر تاریخ، ۲۰ دانش آموز و ۱۰ متخصص تاریخ و میراث فرهنگی بودند که با نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و پس از ۵۵ مصاحبه، اشباع نظری حاصل گردید. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و تحلیل محتوای کتاب های درسی تاریخ (با استفاده از چک لیست محقق ساخته شامل ۵۰ گویه در پنج حوزه میراث ملموس، ناملموس، مفاخر، رویدادها و مفاهیم تمدنی) گردآوری و با روش تحلیل محتوای استقرایی و کدگذاری سه مرحله ای تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که آموزش تاریخ در مدارس شش نقش اصلی ایفا می کند: معرفتی و آگاهی بخشی، هویت بخشی و تعلق آفرینی، ارزش گذاری و قدردانی از میراث، مهارتی و توانمندسازی، عاطفی و انگیزشی، و اجتماعی و فرهنگی. با این حال، تحلیل محتوای کتاب های درسی نشان داد که این کتاب ها عمدتا بر رویدادهای سیاسی و نظامی متمرکز بوده و به میراث ناملموس مانند زبان، ادبیات، هنر، آداب و رسوم و باورها توجه کافی ندارند و رویکرد آن ها تاریخی-رویدادمحور است، نه تمدن-محور. مهم ترین چالش های آموزش تاریخ در این زمینه در پنج گروه چالش های محتوایی و برنامه درسی، روش شناختی و آموزشی، نگرشی و انگیزشی، مربوط به معلمان، و ساختاری و مدیریتی شناسایی شد. در نهایت، نتایج نشان می دهد که آموزش تاریخ با رویکردهای فعلی نتوانسته است به طور کامل نقش خود را در آشنایی دانش آموزان با میراث فرهنگی و تمدن ایران ایفا کند و نیازمند بازنگری بنیادین در محتوا، روش های تدریس، توانمندسازی معلمان و همکاری با نهادهای میراث فرهنگی است.

کلیدواژه ها:

آموزش تاریخ ، میراث فرهنگی ، تمدن ایران ، هویت ملی ، دانش آموزان