روش های تقویت تفکر انتقادی در دانش آموزان

تفکر انتقادی، توانایی پرسیدن، تحلیل، استدلال و داوری مستقل بر پایه ی شواهد است؛ مهارتی که در جهان امروز، با هجوم بی وقفه ی اطلاعات ناهمگون و گاه متناقض، از یک امتیاز آموزشی به یک ضرورت زیستن تبدیل شده است. با وجود اجماع گسترده بر اهمیت این مهارت، شواهد حاکی از آن است که بسیاری از نظام های آموزشی در پرورش نظام مند آن ناکام مانده اند و کلاس های درس، همچنان بر حافظه سپاری و بازتولید محتوا متمرکزند تا بر پرورش اندیشیدن. با هدف تبیین راهبردهای عملی و پژوهش بنیان برای تقویت تفکر انتقادی در دانش آموزان نگاشته شده است و به این پرسش پاسخ می دهد که کدام روش های آموزشی، با چه سازوکارهایی، و در چه بستری به پرورش این مهارت می انجامند. برای این منظور، پژوهش های معتبر داخلی و بین المللی به صورت نظام مند مرور، تحلیل و سنتز شده اند.یافته ها نشان می دهد تفکر انتقادی مهارتی اکتسابی است، نه موهبتی ذاتی؛ و پرورش آن مستلزم گذار از آموزش انتقالی به آموزش تسهیل گرانه، از پاسخ محوری به پرسش محوری، و از ارزشیابی حافظه محور به ارزشیابی اندیشه محور است. روش هایی چون یادگیری مبتنی بر مسئله، کاوشگری، پرسشگری سقراطی، مناظره ی ساختاریافته، نقشه های مفهومی و پروژه های اجتماعی، هرگاه در قالب داربست سازی شناختی و به صورت تدریجی و پیوسته طراحی شوند، زمینه ی تحلیل، بازاندیشی و خودارزیابی را در دانش آموزان فراهم می سازند. در این میان، محیط یادگیری ایمن و گفت وگومحور که در آن پرسیدن، خطا کردن و بازنگری کردن ارزشمند شمرده شود، شرط زمینه ای و گریزناپذیر شکوفایی این مهارت است.نتیجه گیری مقاله آن است که تفکر انتقادی نه یک درس مستقل، بلکه رویکردی فراگیر و بین رشته ای است که باید در تار و پود تمامی دروس، سطوح و تعاملات آموزشی تنیده شود. تحقق این آرمان، پیش از هر چیز، مستلزم بازنگری در سیاست های ارزشیابی، بازطراحی محتوا و بازتعریف رابطه ی معلم و دانش آموز است

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، یادگیری مبتنی بر مسئله ، پرسشگری سقراطی ، داربست سازی شناختی ، یادگیری فعال ، آموزش پرسش محور