چالش ها و فرصت های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در تعاملات آموزشی معلمان و دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی چالش ها و فرصت های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در تعاملات آموزشی معلمان و دانش آموزان در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ انجام شده است. ورود فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی به نظام های آموزشی، پتانسیل عظیمی برای شخصی سازی یادگیری، بهبود کارایی مدیریتی و ارتقای دسترسی به آموزش فراهم آورده است، اما این تحول فناورانه بدون چالش های اخلاقی جدی نیست و هم زمان با فرصت های بی سابقه، تهدیدهایی نظیر نقض حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، تضعیف تعاملات انسانی و کاهش مسئولیت پذیری معلمان را به همراه دارد. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش مرور نظام مند، به بررسی و تحلیل مطالعات انجام شده در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین چالش های اخلاقی شامل نقض حریم خصوصی داده های دانش آموزان، سوگیری الگوریتمی و تشدید نابرابری های آموزشی، تضعیف نقش محوری معلم و کاهش عمق تعاملات انسانی، وابستگی بیش از حد به سیستم های خودکار و کاهش مهارت های تفکر انتقادی، و ابهام در مسئولیت پذیری در قبال تصمیمات هوش مصنوعی است. در مقابل، فرصت های اخلاقی شامل شخصی سازی یادگیری و عدالت آموزشی، آزادسازی زمان معلم برای تعاملات انسانی عمیق تر، ارائه بازخورد فوری و هدفمند، تقویت همدلی و مهارت های اجتماعی از طریق سناریوهای تعاملی، و شفافیت و پاسخگویی بیشتر در فرایندهای آموزشی است. نتایج نشان می دهد که رویکرد ترکیبی انسان محور که در آن هوش مصنوعی به عنوان ابزار پشتیبان تصمیم گیری معلم عمل می کند و نه جایگزین او، می تواند ضمن بهره مندی از مزایای فناوری، چالش های اخلاقی را به حداقل برساند. بر این اساس، تدوین چارچوب های اخلاقی شفاف، توسعه سواد هوش مصنوعی در میان معلمان، طراحی سیستم های شفاف و قابل تفسیر، و سیاست گذاری های حمایتگرانه در سطح کلان، از الزامات اساسی برای استفاده مسئولانه و اخلاق مدار از هوش مصنوعی در تعاملات آموزشی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، اخلاق آموزشی ، تعاملات معلم و دانش آموز ، چالش های اخلاقی ، فرصت های اخلاقی.