خوانش بصری هویت و خاطره در محله های تاریخی تهران از طریق عکاسی مستند؛ مطالعه موردی سنگلج

محله های تاریخی تهران، به ویژه سنگلج، به عنوان یکی از کهن ترین محله های پایتخت، گنجینه ای از هویت و خاطره جمعی را در خود جای داده اند، اما شتاب تحولات شهری و فرسایش بافت تاریخی، این میراث ناملموس را در معرض خطر نابودی قرار داده است. عکاسی مستند، به عنوان رسانه ای برای ثبت و بازنمایی واقعیت های اجتماعی و فرهنگی، می تواند نقشی کلیدی در خوانش بصری و حفظ این هویت و خاطره ایفا کند. مقاله حاضر با هدف خوانش بصری هویت و خاطره در محله تاریخی سنگلج از طریق عکاسی مستند، به تحلیل ابعاد مختلف این موضوع پرداخته است. در این راستا، با بهره گیری از رویکرد تحلیلی‑توصیفی و مرور نظام مند ادبیات، مفاهیم نظری مرتبط با هویت مکان، خاطره جمعی و عکاسی مستند بررسی شده و سپس با استناد به ویژگی های خاص محله سنگلج، نقش عکاسی مستند در بازنمایی این مفاهیم تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که عکاسی مستند از رهگذر ثبت نشانه های کالبدی نظیر معماری سنتی، حیاط های مرکزی، درهای چوبی و گذرهای باریک و نیز ثبت عناصر ناملموس نظیر آیین ها، تعاملات اجتماعی و زندگی روزمره، می تواند به عنوان ابزاری موثر در بازخوانی هویت و خاطره محله های تاریخی عمل کند. همچنین، عکاسی مستند با ثبت تغییرات تدریجی بافت تاریخی، می تواند به عنوان سند بصری برای آیندگان و مبنایی برای برنامه ریزی های حفاظتی و بازآفرینی شهری مورد استفاده قرار گیرد. در نهایت، مقاله بر این نکته تاکید می کند که عکاسی مستند، نه صرفا یک فعالیت هنری، بلکه یک اقدام فرهنگی و اجتماعی برای حفظ حافظه جمعی و هویت شهری است و تحقق این مهم، مستلزم همکاری و هم افزایی عکاسان، پژوهشگران، مدیران شهری و ساکنان محله های تاریخی است

کلیدواژه ها:

عکاسی مستند ، هویت مکان ، خاطره جمعی ، محله سنگلج ، حافظه بصری.