آموزش فراگیر؛ فرصت یادگیری برای همه دانش آموزان

آموزش فراگیر به عنوان یکی از رویکردهای تحول آفرین در نظام های آموزشی معاصر، بر اصل اساسی دسترسی همگانی به آموزش باکیفیت برای تمامی دانش آموزان صرف نظر از ویژگی های فردی، توانایی ها، ناتوانی ها، پیشینه فرهنگی، زبانی یا موقعیت اجتماعی-اقتصادی استوار است. این پژوهش با هدف تبیین مبانی نظری، شناسایی موانع اجرایی و ارائه چارچوبی برای تحقق آموزش فراگیر در نظام های آموزشی با تاکید بر بافت ایران انجام شده است. آموزش فراگیر نه تنها یک رویکرد آموزشی، بلکه حقی بنیادین است که در اسناد بین المللی از جمله کنوانسیون حقوق افراد دارای ناتوانی (UNCRPD) و هدف چهارم توسعه پایدار (SDG ۴) مورد تاکید قرار گرفته است. با این حال، تحقق عملی این رویکرد با موانع ساختاری، نگرشی و آموزشی متعددی مواجه است. تحلیل منابع نشان می دهد که با وجود پیشرفت های قانونی در ایران از جمله تصویب کنوانسیون مذکور در سال ۱۳۸۷ و قانون حمایت از حقوق معلولان در سال ۱۳۹۷، شکاف قابل توجهی میان سیاست های اعلامی و اقدامات اجرایی در این حوزه وجود دارد. از جمله موانع اصلی می توان به کمبود معلمان آموزش دیده در حوزه آموزش فراگیر، نبود زیرساخت های فیزیکی مناسب، نگرش های فرهنگی منفی نسبت به تنوع و تفاوت ها، و همچنین نظام آموزشی متمرکز با محتوای ثابت اشاره کرد. این مقاله با تاکید بر نقش کلیدی عواملی چون توانمندسازی معلمان، طراحی جهانی برای یادگیری و مشارکت فعال ذی نفعان در فرایند یاددهی-یادگیری، بر ضرورت تحول نظام های آموزشی از رویکرد تلفیقی به رویکرد فراگیر تاکید می نماید. در پایان، پیشنهادهایی برای سیاست گذاری و اقدام عملی در نظام آموزشی ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

آموزش فراگیر ، عدالت آموزشی ، طراحی جهانی برای یادگیری ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، نظام آموزشی