سلامت روان دانش آموزان و نقش مدرسه در ارتقای آن

سلامت روان دانش آموزان به عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه ی سرمایه ی انسانی، در دهه های اخیر به دغدغه ی اصلی نظام های آموزشی جهان تبدیل شده است. شیوع فزاینده ی اختلالات روان شناختی در میان کودکان و نوجوانان، به ویژه در دوران پساکرونا، ضرورت بازتعریف نقش نهاد مدرسه در ارتقای سلامت روان را اجتناب ناپذیر ساخته است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، اختلالات سلامت روان تا سال ۲۰۳۰ به اولین عامل ناتوانی در جهان تبدیل خواهند شد . در این میان، مدرسه به عنوان نهادی که دانش آموزان بخش قابل توجهی از زمان خود را در آن سپری می کنند، موقعیتی ممتاز برای ارائه ی مداخلات پیشگیرانه و ارتقادهنده ی سلامت روان دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مدرسه در ارتقای سلامت روان دانش آموزان و تحلیل مکانیسم ها، چالش ها و راهبردهای موثر در این زمینه انجام شده است. این مقاله با استفاده از روش پژوهش کتابخانه ای و اسنادی، به مرور نظام مند ادبیات پژوهشی منتشرشده در پایگاه های معتبر از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۶ پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که رویکردهای کلان نگر و مبتنی بر کل مدرسه (Whole-School Approaches) در مقایسه با برنامه های منفرد و کلاس محور، از اثربخشی بیشتری در کاهش اضطراب، افسردگی و قلدری برخوردارند . سه مولفه ی اساسی در این رویکردها شامل ایمنی، روابط اصیل و تعهد نهادی به عنوان پیش نیازهای اساسی سلامت روان دانش آموزان شناسایی شده اند . با این حال، اجرای موثر این رویکردها با موانعی نظیر کمبود منابع انسانی متخصص، نبود آموزش های کافی برای معلمان و نابرابری در دسترسی به خدمات سلامت روان مواجه است . این مقاله با ارائه ی تحلیلی انتقادی، دلالت های نظری و کاربردی این یافته ها را برای نظام آموزش و پرورش ایران مورد بحث قرار می دهد و پیشنهادهایی برای سیاست گذاری، توانمندسازی معلمان و طراحی برنامه های مداخله ای موثر ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

سلامت روان دانش آموزان ، نقش مدرسه ، رویکرد کل مدرسه ، مداخلات مدرسه محور ، آموزش و پرورش.