ارایه راهبردهای مدیریت بهم پیوسته منابع آب در حوضه آبریز گوهررود با استفاده از مدل DPSIR و روش WASPAS

زمینه و هدف: هدف از این پژوهش تدوین راهبردهای مدیریت بهم پیوسته منابع آب در حوضه آبریز گوهررود در گیلان است. مواد و روش ها: در این پژوهش از مدل DPSIR و اجزای پنجگانه آن به عنوان الگوی کار استفاده شد. داده ها به طریق کتابخانه ای و میدانی برداشت شدند. پس از تهیه فهرست معیارها و مولفه ها از خبرگان تحقیق که ۱۸ نفر بودند، خواسته شد تا نسبت به تایید آنها اقدام نمایند. در گام بعد معیارها و شاخص ها وزن دهی شدند. سپس، ارزیابی موقعیت استراتژیک حوضه با استفاده از تکنیک SWOT انجام شد و راهبردهای مناسب مشخص شدند. در ادامه راهبردها براساس روش WASPAS اولویت بندی شدند و در گام نهایی، راهکارهای مناسب براساس مدل تحقیق وزن دهی شدند. یافته ها: نتایج بیانگر آن بود که در مجموع ۵ شاخص و ۴۴ مولفه شناسایی شدند. در بین اجزای پنجگانه مدل DPSIR بخش "وضعیت" با میانگین ۸۸/۴، بخش "نیروی محرکه" با میانگین ۶۴۵/۳، بخش "پاسخ" با میانگین ۴۴۸/۳، بخش "اثر" با میانگین ۴۲۳/۳، و در نهایت، بخش "فشار" با میانگین ۳۷۴/۳ در رتبه های اول تا پنجم قرار دارند. از سوی دیگر و براساس ماتریس SPACE (ماتریس داخلی و خارجی) موقعیت راهبردی مشخص شد. بدین منظور از مجموع امتیازهای عوامل داخلی و خارجی بهره گرفته شد. با توجه به ماتریس های IFE و EFE امتیاز عوامل داخلی و خارجی به ترتیب برابر با ۸۰۶/۱ و ۷۳۱/۱ بوده است، که نشان می دهد برای دستیابی به راهبردهای باید از راهنمای استراتژی های تدافعی (WT) استفاده کرد. بر مبنای روش واسپاس، مشخص گردید که راهکار "تصفیه فاضلاب شهری و کشاورزی پیش از ورود به رودخانه گوهررود" با شاخص وزنی ۵۵۴/۰ به عنوان اولویت نخست و سپس، راهکار "وضع قوانین بروز و نظارت بر حسن اجرای ضوابط و استانداردها" با شاخص وزنی ۵۱۰/۰ در اولویت دوم قرار گرفته است. بحث و نتیجه گیری: مدیریت منابع آب به عنوان راهکاری اثربخش در رفع مشکلات ناشی از کاهش کمی و کیفی آب شناخته می شود و لازم است تا در سطح حوضه آبریز انجام شود. عدم توجه به این مهم سبب بروز مواردی همانند پیامدهای نامطلوب مصارف بالادستی بر مصرف کننده های پایین دستی، عدم رعایت عدالت اجتماعی و حادث شدن نابرابری ها، عدم تامین نیازهای حداقلی زیست محیطی، تخریب منابع و بهینه نبودن برآیندهای اقتصادی می شود. جهت مدیریت کارای آب در حوضه آبخیز با هدف بیش تر شدن بهره وری آب، لازم است تا درک کافی از آن درکنش های آب در مقیاس های مختلف مکانی و زمانی در نقطه های مختلف حوضه آبخیز وجود داشته باشد.

کلیدواژه ها:

حوضه گوهررود ، مدل WASPAS ، مدل DPSIR ، مدیریت بهم پیوسته ، منابع آب.