ارزشیابی مکانی محل دفن پسماند شهری با تلفیق مدل های دراستیک، مدل بهترین-بدترین BWM و معیارهای محیط زیستی مطالعه موردی شهر اهواز

زمینه و هدف: با رشد سریع جمعیت و توسعه شهری، مدیریت پسماند به یکی از چالش های اساسی کلان شهرها تبدیل شده است. دفن پسماند، به رغم پیشرفت های صورت گرفته در زمینه بازیافت و کاهش تولید زباله، همچنان یکی از رایج ترین روش های دفع نهایی پسماند در بسیاری از کشورها از جمله ایران محسوب می شود. انتخاب محل مناسب برای دفن پسماند، به ویژه در کلان شهرهایی مانند اهواز، نیازمند بررسی دقیق عوامل محیطی، اجتماعی و اقتصادی است تا از بروز مخاطرات زیست محیطی مانند آلودگی منابع آب زیرزمینی، تخریب اکوسیستم ها و تهدید سلامت عمومی جلوگیری شود. روش بررسی: هدف اصلی این مطالعه بررسی وارزشیابی میزان آسیب پذیری آب های زیرزمینی با استفاده از مدل دراستیک و تصمیم گیری چندمعیاره بهترین-بدترین BWMدر کلان شهر اهواز است. در این تحقیق ۲ روش سازمان محیط زیست و دراستیک معیارها تعیین و بررسی شدند. با استفاده از ۳۳ نفر از خبرگان پرسشنامه هایی که با کمک استاتید راهنما تهیه و تدوین شدند معیارهای تاثیرگذار شناسایی شدند. با استفاده از مدل بهترین-بدترین(BWM) وزن های هر معیار محاسبه و ضمن استاندارسازی و نرخ سازگاری مناسب لایه های هرکدام از این معیارها تهیه شد. با تلفیق معیارها (WLC) منطقه موردمطالعه در پنج کلاس شامل: خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد طبقه بندی شدند. در نهایت گزینه های دفن با روش تاپسیس اولویت بندی شدند. یافته ها: نتایج نشان داد از بین معیارهای ارزشیابی مکان های دفن پسماند شهری، معیار سطح ایستابی آب (۱۲۸/۰)، فاصله از مناطق مسکونی (۰۹۷/۰)، فاصله از روستا (۰۸۴/۰) بیشترین وزن ها را به ترتیب به خود اختصاص دادند. کمترین وزن به دست آمده مربوط به معیار درصد شیب زمین (۰۰۴۵/۰) و تالاب (۰۰۸/۰) است. نتایج ارزشیابی محل دفن پسماند با قوانین محیط زیست نشان داد الگوی پراکنش فضایی بین مقادیر معیارها در سطح اطمینان ۰۵/۰ درصد تائید شد. نتایج عددی تحلیل شاخص موران در ارزشیابی تناسب در روش از دراستیک نشان از خوشه بندی بودن (clustered) این فضاها را دارد. بحث و نتیجه گیری: نتایج تحلیل ها نشان داد که برای دستیابی به ارزشیابی دقیق و پایدار در دفن پسماندهای شهری، لازم است مدل های تصمیم گیری چندمعیاره مانند BWM یا TOPSIS با تحلیل سناریویی تلفیق شوند تا بتوانند به صورت پویا به تغییرات محیطی و برنامه ریزی پاسخ دهند. چنین رویکردی نه تنها موجب افزایش دقت در ارزشیابی دفن پسماند می شود، بلکه زمینه ساز توسعه پایدار و کاهش مخاطرات زیست محیطی در بلندمدت خواهد بود. مدل دراستیک به عنوان یکی از ابزارهای معتبر در ارزیابی آسیب پذیری آب های زیرزمینی، امکان تحلیل تاثیر دفن پسماند بر منابع آبی را فراهم می سازد. از سوی دیگر، بهره گیری از تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) نظیر AHP، TOPSIS یاVIKOR، به پژوهشگران این امکان را می دهد تا با تلفیق داده های مختلف و وزن دهی به معیارهای موثر، به انتخاب بهینه ترین مکان دفن پسماند دست یابند.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی ، محل دفن پسماند ، دراستیک ، مدل بهترین-بدترینBWM ، شهر اهواز