بررسی رفتار تفکیک پسماند و گزینه های دفع آن در بین خانوارهای روستایی (مورد مطالعه: شهرستان مشهد، استان خراسان رضوی)

زمینه و هدف: مدیریت پسماند در نواحی روستایی به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت جامعه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل تعیین کننده رفتار تفکیک پسماند از مبدا و گزینه های دفع پسماند در بین ساکنان نواحی روستایی شهرستان مشهد، استان خراسان رضوی انجام شد.  روش بررسی: یک پیمایش پرسشنامه ای در بین نمونه ای شامل ۳۸۷ نفر از سرپرستان خانوارهای روستایی شهرستان مشهد که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند، انجام شد. داده ها با استفاده از آمار توصیفی، تحلیل عاملی اکتشافی و رگرسیون لجستیک چندجمله ای در نرم افزار SPSS۲۶ تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل عاملی انگیزه ها شش عامل (اقتصادی، محیط زیستی، اجتماعی-فرهنگی، آموزشی، نهادی و دینی-اخلاقی) را شناسایی کرد که ۶۶/۳۷ درصد واریانس را تبیین می کنند. موانع تفکیک نیز در شش عامل (زیرساختی-اجرایی، اقتصادی، آگاهی-آموزشی، فرهنگی-رفتاری، اجتماعی-نهادی و بهداشتی) با تبیین ۷۴/۰۴ درصد واریانس طبقه بندی شدند. نتایج رگرسیون لجستیک چندجمله ای نشان داد که مهم ترین پیش بینی کننده های مثبت برای انتخاب روش های مدیریت پسماند عبارتند از: انگیزه های محیط زیستی برای «تفکیک و فروش» (۳/۹۱۴=OR)، انگیزه های آموزشی برای «تفکیک و رهاسازی» (۱/۹۷۹=OR) و انگیزه های اقتصادی برای «استفاده مجدد» (۳/۷۶۲=OR). در مقابل، موانع فرهنگی-رفتاری (۰/۱۹۷=OR تا ۰/۳۶۸=OR) و موانع بهداشتی (۰/۱۹۸=OR تا ۰/۳۲۱=OR) به عنوان قوی ترین موانع عمومی در برابر اتخاذ هر سه روش مدیریت پسماند نسبت به عدم تفکیک شناسایی شدند. نتیجه گیری: موفقیت طرح های تفکیک پسماند در مناطق روستایی نیازمند رویکردی تلفیقی است که ضمن تقویت انگیزه های محیط زیستی و اقتصادی، بر رفع موانع فرهنگی-رفتاری و بهداشتی تمرکز کند. برنامه های آموزشی باید با هدف تغییر عادات و کاهش نگرانی های بهداشتی طراحی شوند.

کلیدواژه ها:

Waste management ، Behavior change ، Source separation ، Recycling ، Mashhad county ، مدیریت پسماند ، تغییر رفتار ، تفکیک از مبدا ، بازیافت ، شهرستان مشهد