شبیه سازی تنش کیفی رودخانه قطور در شرایط کم آبی: تحلیل سهم منابع نقطه ای و غیرنقطه ای با مدل QUAL۲Kw و شاخص IRWQIsc

زمینه و هدف: رودخانه قطور به عنوان منبع اصلی آب کشاورزی خوی، تحت تاثیر پساب های شهری، با تنش کیفی فزاینده ای مواجه است. این مطالعه با هدف شبیه سازی و تحلیل تنش کیفی این رودخانه در شرایط کم آبی با استفاده از مدل QUAL۲Kw و شاخص IRWQIsc انجام شد. روش بررسی: پژوهش در یک بازه ۳۸/۹۲ کیلومتری از رودخانه قطور با پنج ایستگاه اصلی و دو منبع نقطه ای (خروجی تصفیه خانه فاضلاب شهری خوی و رود قره سو) انجام گرفت. نمونه برداری در دو دوره کم آبی (آذر و دی ۱۴۰۳) صورت پذیرفت و پارامترهای DO، BOD۵، COD، ۴+NH،EC  و FC اندازه گیری شدند. مدل QUAL۲Kw با واسنجی و صحت سنجی دستی اجرا گردید. یافته ها: دقت مدل در بازتولید داده های مشاهده ای قابل قبول بود RMSE) برای DO و BOD۵ به ترتیب ۱/۴۶ و mg/L ۱/۷۳). پس از ورود منابع نقطه ای، BOD۵ و ۴+NH در پایین دست به ترتیب به  mg/L۳۳ و µgN/L ۵۶۰۰ افزایش و DO به mg/L ۷/۳ کاهش یافت. کاهش ۷۹ درصدی دبی و ورود منابع غیرنقطه ای (دامداری ها) عامل اصلی تداوم آلودگی شناسایی شدند و منابع غیرنقطه ای ۷۵ درصد از افزایش BOD۵ در پایین دست را به خود اختصاص دادند. میانگین هندسی شاخص IRWQIsc در دوره ۳۳/۰۱ و ۳۰/۹۳ (طبقه نسبتا بد) بود که در ایستگاه های انتهایی به «بد» تنزل یافت. آمونیوم و کلیفرم مدفوعی بیشترین سهم را در کاهش شاخص داشتند. نتیجه گیری: تامین حقابه زیست محیطی و کنترل رواناب های دامداری از راهکارهای ضروری برای بهبود کیفیت آب رودخانه قطور می باشند.

کلیدواژه ها:

Qotur river ، QUAL۲Kw model ، IRWQIsc index ، Calibration ، Low-flow conditions ، رودخانه قطور ، مدلQUAL۲Kw ، شاخص IRWQIsc ، واسنجی ، کم آبی