رواداری معرفتی در دیدگاه هرمنوتیکی عین القضات همدانی

در حوزه معرفت شناسی، شناخت های انسان با محدودیت و خطا همراه است. امکان خطا در درک حقیقت، یکی از مواردی است که صدق رواداری را توجیه می کند. هدف پژوهش حاضر، بررسی رواداری از وجه معرفت شناختی آن به روش تحلیلی و مبتنی بر آرای هرمنوتیک سنتی عین القضات همدانی است. در این نوشتار، در پی پاسخ به این سوال اساسی هستیم که عین القضات همدانی در دیدگاه هرمنوتیک سنتی خویش، چگونه به توجیه رواداری معرفتی پرداخته است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که در اندیشه عین القضات، افراد در سطوح مختلف معرفتی قرار دارند. حتی برای عارف کامل در طور ورای عقل نیز، امکان شناخت حقیقت ممکن نیست، چه رسد به کسانی که در طور عقل متوقف مانده اند. از سوی دیگر انتقال معرفت نیز، جز به واسطه الفاظ متشابه، ممکن نیست؛ که فهم آن نیز، به واسطه محدودیت های زبانی و فهم مخاطبان متفاوت است. بنابراین، همین امکان خطا و وجود محدودیت در شناخت حقیقت را می توان مهم ترین عامل توجیه رواداری به شمار آورد، که نتیجه آن «فروتنی معرفتی» است، که برای عارف در مقام «حیرت»، و برای غیرعارف، در «تاویل»، خود را نشان می دهد، که راه را به سوی دگرپذیری، که محصول اقرار بر ناتوانی معرفتی است، هموار می کند.

کلیدواژه ها:

رواداری معرفتی ، عین القضات همدانی ، هرمنوتیک ، فروتنی معرفتی ، حیرت