بررسی داستان همای و همایون بر اساس آرای استرنبرگ

نظریه «مثلث عشق» استرنبرگ، روانشناس مطرح آمریکایی، به تحلیل نظام عشق و روابط حاکم بر آن می پردازد و ضمن معرفی ارکان مثلث عشق (اشتیاق، صمیمت و تعهد)، انواع عشق- که از درهم آمیختگی این سه رکن، شکل می گیرد- را تبیین می کند و چهارچوبی کارآمد برای تحلیل روابط عاطفی در متون ادبی فراهم می آورد. داستان عاشقانه «همای و همایون» اثر خواجوی کرمانی، از نمونه های برجسته روایت پردازی عاشقانه در ادب فارسی است که در آن عشق نه تنها به عنوان نیروی محرک روایت، بلکه به مثابه بنیانی برای پیوند فردی و اجتماعی شخصیت ها جلوه گر می شود. جستار حاضر بر آنست تا با رویکرد توصیفی– تحلیلی به بررسی روابط مختلف شخصیت های داستان بانظر استرنبرگ بپردازد. برآیند پژوهش نشان خواهد داد که رابطه عاشقانه در داستان اصلی با «اشتیاق» آغاز می شود و با همراهی «صمیمیت» و «تعهد» به تکامل می رسد؛ اما در داستان های فرعی، ماجرا با «اشتیاق» آغاز و با «تعهد» تمام می شود.به طورکلی در میان مولفه ها، مولفه «اشتیاق» بسامد بیشتری دارد. از میان انواع عشق نیز، عشق از نوع «شیفتگی»، «رمانتیک»، «کذایی»، «ساده لوحانه» و «آرمانی» بازتاب داشته و دراین میان، «شیفتگی» بسامد بیشتری دارد. داستان «همای و همایون» را می توان نمونه ای کلاسیک از تجلی عشق کامل در سنت ادبی فارسی دانست که با نظریه استرنبرگ همپوشانی معناداری دارد.

کلیدواژه ها:

عشق ، استرنبرگ ، خواجوی کرمانی ، همای و همایون