بررسی تغییرات فراسنج های اقلیمی با تاکید بر گرد و غبار و اثر نمایه های پیوند از دور بر آن ها در غرب ایران

امروزه درک تغییرات پیامدهای اقلیمی و عوامل موثر بر وقوع آن ها از اهمیت زیادی برخوردار است. در این مطالعه روند تغییرات زمانی-مکانی فراسنج های اقلیمی (میانگین دما، بارش، رطوبت نسبی، تعداد روزهای گرد و غبار، حداکثر سرعت و جهت باد) طی دوره آماری ۲۰۲۳-۱۹۸۷ در ۱۳ ایستگاه نیمه غربی ایران با استفاده از روش های آماری من-کندال و شیب سن بررسی و ارتباط آن ها با یکدیگر با روش همبستگی پیرسون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. سپس اثر نمایه های پیوند از دور شامل QBO، IOD، BEST و NAO با استفاده از آزمون خطی Mantel و روش طبقه بندی جغرافیایی Geo-Detector (GDM) بر روی فراسنج های مذکور بررسی شد. نتایج تحلیل نوسانات مکانی با استفاده از آزمون شیب سن برای بیش از ۸۵ درصد از مساحت پهنه مورد مطالعه روند افزایشی را در همه فراسنج ها نشان داد. مطابق با یافته های آزمون من-کندال بیشترین تغییرات افزایشی و کاهشی در فراسنج ها به ترتیب مربوط به ایستگاه های سرپل ذهاب و دزفول است. تحلیل همبستگی پیرسون ثابت کرد بیشترین مقادیر ضرایب همبستگی بین رطوبت نسبی با همه فراسنج ها وجود دارد که این ارتباط معکوس بوده و در سطح خطای ۰۰۱/۰ درصد معنادار است. همچنین پارامتر سرعت باد در بین فراسنج ها بیشترین نقش را در رخداد طوفان های گرد و غباری داشته و اثرات آن در ۹/۷۴ درصد از مساحت پهنه مورد مطالعه دیده می شود. برمبنای نتایج حاصل از آزمون منتل، در بین فراسنج های مورد بررسی، بیشترین همبستگی بین نمایه های پیوند از دور با فراوانی گرد و غبار برقرار است که ۶۹ درصد از مساحت پهنه را در برگرفته است. رتبه بندی عوامل غالب بر تغییرات اقلیمی با نمایه آشکارساز Geo-Detector، عامل مستقل IOD را به عنوان عامل برتر و تاثیرگذار در پراکنش این تغییرات شناسایی نمود. یافته های این مطالعه می تواند به درک عوامل اقلیمی که بر تغییرات در پارامترهای آب و هوایی تاثیر می گذارند کمک کند.

کلیدواژه ها:

فراسنج های اقلیمی ، تغییرات زمانی و مکانی ، نمایه های پیوند از دور ، آزمون Mantel ، نمایه Geo-Detector