مدیریت پایدار فضاهای درمعرض خطر سیلاب با تمرکز بر پیامدها و خسارات ناشی از سیلاب رودخانه پیربازار

گسترش سکونتگاه ها در حاشیه رودخانه ها و مسیل ها و دخالت های انسانی در حوضه های آبریز موجب برهم زدن تعادل طبیعی، از بین رفتن پوشش گیاهی، فشردگی خاک و تغییر در نیمرخ آبراهه ها شده و در نهایت آسیب پذیری در برابر سیلاب های ناگهانی را افزایش داده است. تشدید خشکسالی های اخیر نیز سبب شده تا خطر بارش های شدید در ذهن جامعه کم رنگ شود و در نتیجه با رشد ساخت وسازهای غیرمجاز در بستر و حریم رودخانه ها، تعادل اکوسیستم های آبی بیش ازپیش برهم بخورد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش های مدیریت پایدار سیلاب و ارائه راهکارهایی برای کاهش خطر و ایمن سازی سکونتگاه ها انجام شده است. جامعه آماری شامل ۱۴۱۸ روستای در معرض خطر سیلاب در سطح کشور است که داده های آن از طریق گزارش های بازدید میدانی گردآوری شد. ابزار جمع آوری داده ها چک لیست های میدانی و اسناد سازمانی بوده و برای سنجش پایایی کدگذاری ها از ضریب کوهن استفاده شد. یافته ها نشان داد مهم ترین چالش ها در ارتباط با سیلاب شامل ضرورت ساماندهی و لایروبی رودخانه ها و مسیل ها، رعایت بستر و حریم رودخانه ها و اجرای طرح های آبخیزداری است. در ادامه، رخداد سیلاب بهمن ۱۴۰۳ در رودخانه پیر بازار به عنوان مطالعه موردی بررسی شد. نتایج نشان داد تجاوز به حریم رودخانه، انباشت رسوبات و پایین بودن ارتفاع ساخت وسازها نسبت به بستر اصلی از عوامل اصلی خسارات بوده اند. به طور کلی، نتایج این پژوهش بیانگر آن است که آزادسازی بستر رودخانه ها، لایروبی منظم، ساماندهی مسیل ها و بهره گیری از دانش بومی در طراحی سکونتگاه ها می تواند به طور موثری در کاهش خسارات و ارتقای تاب آوری جوامع محلی در برابر سیلاب نقش آفرین باشد.

کلیدواژه ها:

سیلاب ، کاهش خطر ، ساماندهی رودخانه ، لایروبی ، ایمن سازی ، رودخانه پیربازار