شناسایی و تحلیل ویژگی های امواج گرمایی ایران بر پایه شاخص های چندگانه

امواج گرما یکی از مخاطرات مهم آب وهوایی به شمار می روند که می توانند پیامد های جدی برای جوامع انسانی و اکوسیستم ها به همراه داشته باشند. روند فزاینده ی دمای جهانی، لزوم بررسی دقیق تر این پدیده را بیش از پیش نمایان ساخته است. در این پژوهش با استفاده از داده های ۳۰ ساله (۱۹۹۵–۲۰۲۴) دمای بیشینه و کمینه روزانه، آستانه های محلی موج گرما بر پایه صدک ۹۰ام و با به کارگیری تابع چگالی احتمال تعیین شد. سپس پنج ویژگی موج گرما شامل تعداد رخداد، تعداد روز های موج، بزرگی رخداد، اوج دمایی، طولانی ترین دوره پیوسته در گستره ایران استخراج گردید. سپس توزیع مکانی هر شاخص به همراه نواحی بحرانی شنایی شدند و روند های زمانی با آزمون من–کندال و روش شیب سنس ارزیابی شد. نتایج نشان داد که علاوه بر گستره های کویری و جنوب شرقی(حوضه های آبریز کویر لوت، مرکزی، بلوچستان جنوبی، هامون)، نواحی مرتفع زاگرس به ویژه در حوضه طشک–بختگان نیز از نظر «تعداد رخداد» و «تعداد روز موج» در معرض خطر فراوانی قرار دارند. در دشت های پست جنوب غرب و جنوب شرق (جلگه خوزستان، حوضه آبریزکویر لوت، هامون، بلوچستان) شدت موج گرما براساس اوج دمای بیشینه (کمینه) در برخی سال ها بیش از°C ۵۰ (°C ۴۰) بوده است. تحلیل روند های زمانی حاکی از افزایش معنادار در تمام ویژگی های امواج گرما به ویژه تعداد رخداد ها و تعداد روز های موج گرما (شیب متوسط حدود ۰.۲۴ رخداد و۱.۲ روز در سال) در بیشتر نواحی بود. همچنین، سواحل شمال و جنوب (خلیج فارس)کشور تا حدودی از افزایش پایداری موج گرما در روز در امان بوده اما تعداد رخداد موج های شبانه روندی افزایشی داشته است. علاوه براین، یافته ها نشان داد بالاترین میانگین ها در هر ویژگی در بلندمدت مربوط به هشت سال آخر بازه مطالعاتی به ویژه ۲۰۲۴ بوده است.

کلیدواژه ها:

ویژگی های موج گرما ، تابع چگالی احتمال ، روند زمانی ، نقاط بحرانی ، دمای بیشینه و کمینه ، ایران