بازخوانی مولفه های حکمرانی فضایی در معماری ایرانی- اسلامی معاصر: تبیین چارچوبی تفسیری برای بازتولید هویت فضایی

معماری ایرانی_اسلامی به عنوان یکی از مهم ترین جلوه های هویتی و تمدنی ایران، در دهه های اخیر تحت تاثیر تحولات اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی با چالش هایی در زمینه تداوم هویت فضایی مواجه شده است. گسست میان ارزش های فرهنگی، اصول معماری بومی و فرآیندهای معاصر تولید فضا، در بسیاری از موارد به تضعیف انسجام هویتی محیط های معماری انجامیده است. ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف بازخوانی مولفه های حکمرانی فضایی در معماری ایرانی_اسلامی معاصر و تبیین چارچوبی تفسیری برای بازتولید هویت فضایی انجام شد. این پژوهش از حیث هدف، کاربردی و از منظر رویکرد، کیفی با ماهیت توصیفی–تفسیری است که با استفاده از راهبرد مطالعه موردی انجام شد. جامعه پژوهش شامل اساتید، نخبگان و خبرگان دانشگاهی حوزه های معماری، شهرسازی، هنر، حکمرانی و مطالعات فضایی بود که ۲۳ نفر از آنان با روش نمونه گیری هدفمند و بر اساس اصل کفایت نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با بهره گیری از رویکرد داده بنیاد گلیزر و تحلیل تفسیری مضامین مورد بررسی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که حکمرانی فضایی در معماری ایرانی_اسلامی معاصر دارای ماهیتی چندبعدی بوده و بازتولید هویت فضایی از تعامل پنج بعد اصلی شامل مولفه های فرهنگی_هویتی، مدیریتی_نهادی، اجتماعی_مشارکتی، زیبایی شناختی_کالبدی و بوم محور تاثیر می پذیرد. همچنین، ضعف انسجام نهادی، غلبه منطق اقتصادی بر تصمیم گیری فضایی، کاهش مشارکت اجتماعی و فاصله گرفتن از اصول بومی از مهم ترین عوامل تضعیف هویت فضایی شناسایی شد. نتایج نشان داد که بازتولید هویت فضایی نیازمند بازتفسیر خلاقانه اصول معماری ایرانی_اسلامی در چارچوب حکمرانی فضایی منسجم است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی فضایی ، معماری ایرانی اسلامی ، هویت فضایی ، بازتولید هویت ، معماری معاصر ایران