حکمرانی در شاهنامه : فراسوی اقتدار الهیاتی، سنتی و کاریزماتیک (بررسی سیرتحول حکمرانی در شاهنامه با تمرکز بر پادشاهی جمشید، فریدون، کیکاوس و کیخسرو)

مشروعیت حکمرانی در شاهنامه با تاکید بر انواع فر و فره ایزدی و کیانی پادشاه تحقق می­پذیرد. با وجود اینها شاهنامه در برخی موارد بر این نکته هم تاکید دارد که فره ایزدی و فر کیانی همواره هاله محافظت از سیاست و قدرت نبوده و چه بسا نردبانی دروغین است که به خودکامگی و خودخداپنداری منتهی می­شود. این سرنوشت پادشاه پیشدادی جمشید است به روایت فردوسی. در مورد کیکاووس هم فقدان برخی صلاحیت­های اخلاقی و اجتماعی می­تواند هاله پیرامون فرمانروا را زایل کند. در این دو حالت، به نظر می­رسد متافیزیک سیاسی فرمانروا نابسنده بوده و نیاز به چشم­اندازی اخلاقی را طلب می­کند. نماینده این چشم­انداز اخلاقی فریدون است. اما متافیزیک سیاسی فریدون همراه با صلاحیت اخلاقی­اش، سرانجام در کیخسروست که به کمال خود می­رسند. چنین تحولی ایجاد نهاد و ساختار حکمرانی مطلوب را ضرورت می­بخشد. اما به ناگزیر نتیجه منطقی چنین نهاد و ساختاری، غیاب پادشاه به مثابه سوژه حاکم و تمام عیار سیاست است. این مقاله ضمن بررسی دو شکل مشروعیت سیاسی(متافیزیکی و اخلاقی) در چهار پادشاه اسطوره­ای و حماسی شاهنامه، نتیجه می­گیرد کیخسرو از محدودیت­های دو مشروعیت نخستین فراتر رفته و به طرح افکنی نهاد حکمرانی می­رسد، نهادی که بیش از فره ایزدی و صلاحیت اخلاقی پادشاه و حضور فردی او در سیاست، به کارآمدی، اثربخشی و رضایت عمومی تابعان معطوف است.

کلیدواژه ها:

شاهنامه ، فره ایزدی ، حکمرانی ، جمشید ، فریدون ، کیکاوس ، کیخسرو