جایگاه تعلیم و تربیت در شهرستان آباده در عصر قاجار (۱۲۱۰ تا ۱۳۴۴شمسی): تحلیل اسنادی وقف نامه ها و مکتب نامه ها در چارچوب نظریه بازتولید فرهنگی

نهاد آموزش در ایران عصر قاجار، فراتر از یک ساختار اداری، میدانی برای بازتولید مناسبات قدرت و منزلت اجتماعی محسوب می شد. پژوهش حاضر با هدف تبیین سازمان یابی آموزش محلی در شهرستان آباده (۱۲۱۰-۱۳۴۴ش)، به واکاوی نسبت میان نهاد وقف و بازتولید سرمایه فرهنگی می پردازد. مسئله اصلی تحقیق، چگونگی عملکرد نظام آموزشی در غیاب مداخله مستقیم دولت مرکزی و نقش نخبگان محلی در مدیریت این سپهر در چارچوب ساختار «ممالک محروسه» است. این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بر پایه تحلیل اسنادی چندسطحی ۴۲ مورد از وقف نامه ها، مکتب نامه ها، سفرنامه ها و مکاتبات اداری (ساکما) انجام شده و چارچوب نظری «بازتولید فرهنگی» (Cultural Reproduction) پی یر بوردیو را مبنای تفسیر قرار داده است. یافته ها نشان می دهد که آموزش در آباده به مثابه یک «میدان خودگردان»، بر منطق نهادی وقف استوار بود. در شرایط فقدان بوروکراسی آموزشی متمرکز، وقف ابزاری استراتژیک برای تبدیل سرمایه اقتصادی نخبگان به سرمایه نمادین (منزلت) و تثبیت مشروعیت دینی-اجتماعی آنان به شمار می رفت. نتایج حاکی از آن است که گذار به آموزش نوین در این منطقه، نه یک گسست ناگهانی، بلکه فرآیندی پیوندی (Hybrid) بود که بر بستر شبکه های سنتی قوام یافت. همچنین، سکوت اسناد درباره طبقات فرودست، موید کارکرد آموزش در بازتولید نابرابری های ساختاری در پوشش خیر مذهبی است. این پژوهش بر ضرورت بازنگری در روایت های کلان نگر و مرکز گرای تاریخ آموزش و توجه به «منطق های بومی» در مناطق پیرامونی تاکید دارد

کلیدواژه ها:

آموزش مکتب خانه ای ، وقف آموزشی ، بازتولید فرهنگی ، میدان قدرت محلی ، ایران ، قاجار ، شیراز ، آباده