"ارزیابی اخلاق سود و سرمایه داری بر مبنای آزادسازی قیمت ها از منظر اخلاق اسلامی (مورد مطالعه: کتاب صدر اسلام و زایش سرمایه داری )"

نسبت سرمایه داری، سیره ی رسول خدا(ص) و تاریخ صدر اسلام از موضوعات جذابی است که از سوی برخی پژوهشگران به ویژه مستشرقان مورد توجه بوده است. در این بین در سال ۱۴۰۲ خورشیدی ترجمه کتابی با عنوان "صدر اسلام و زایش سرمایه داری" منتشر شده است. این کتاب پژوهشی است در زمینه ی سازوکار اقتصادی حکومت های دوره ی صدر اسلام و تاثیر آن بر اقتصاد سرمایه داری و بازار آزاد که به قلم بندیکت کهلر، بانکدار و مورخ آلمانی نگاشته شده است. همسویی اقتصاد اسلامی و سرمایه داری در مساله عدم مداخله دولت در قیمت گذاری با استناد به رورایت «"قیمت ها در دست خدا است.»" نقطه کانونی نگاه کهلر در این کتاب است.. آن چه از نظر نباید دور داشت توجه به فرآیندهایی است که قیمت در نظام سرمایه داری به سبب آن ها شکل می گیرد؛ انحصار در سرمایه، تولید و جهت دهی در مصرف از طریق تبلیغات، اصولی است که از نظر اخلاق اسلامی محل اشکال است. این مقاله با روش تحلیل انتقادی نشان می دهد کهلر با غفلت از تفاوت های ساختاری و اخلاقی در مفهوم سود، مالکیت و عدالت توزیعی، به تشابهی ظاهری میان دو مکتب بسنده نموده است. در سرمایه داری، سود نهایی محرک اصلی تخصیص منابع است و عواملی چون انحصار، تبلیغات جهت دهنده و تمرکز سرمایه، اجزاء ذاتی سازوکار شکل گیری قیمت محسوب می شوند؛ در حالی که در مکتب اقتصادی اسلام، قیمت گذاری در چارچوب مفهوم فقهی و اخلاقی«"رضایت دوجانبه»" و ممنوعیت بهره کشی قرار داشته و منطق توزیع ثروت بر «"حق جانشینی انسان در زمین»" و نه صرفا سودآفرینی استوار است.

کلیدواژه ها:

سرمایه داری ، قیمت گذاری ، بازار آزاد ، اخلاق اسلامی ، سود ، سرمایه