شناسایی عوامل ناکارایی پایدار و گذرا در نیروگاه های حرارتی تولید کننده برق ایران با استفاده از تحلیل مرز تصادفی چهار جزئی

در این مقاله، به شناسایی و تفکیک عوامل ناکارآیی پایدار و گذرا در نیروگاه های حرارتی تولید کننده برق در ایران پرداخته شده است. به منظور تحلیل دقیق کارآیی این نیروگاه ها، از روش تحلیل مرز تصادفی (SFA) چهار جزئی با داده­ های پنل نامتقارن استفاده شده است که امکان جداسازی تاثیر عوامل ناکارآیی پایدار (مستقل از زمان یا بلندمدت) و گذرا (وابسته به زمان یا کوتاه‎مدت) را فراهم می سازد. این تفکیک، می تواند راهکارهای دقیق­ تری را برای کاهش ناکارآیی نیروگاه ­ها ارائه دهد و موجب افزایش بهره وری و کاهش هزینه های تولید برق در ایران گردد. دراین تحقیق، نیروگاه­ های بخاری، گازی و سیکل ترکیبی طی دوره ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۱ مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می­دهد بجز نیروگاه­ های بخاری دولتی، بقیه نیروگاه­ های حرارتی کشور، کارآیی پایدار بیشتر از ۸۰ درصد دارند. در واقع، بیشترین ناکارآیی مشاهده شده، مربوط به ناکارآیی گذرا است. همچنین مهم­ترین عامل در تعیین ناکارآیی گذرای یک نیروگاه، میزان حضور آن نیروگاه در بار پیک شناسایی شده است. نتایج تحقیق نشان می­دهد، میزان کارآیی نیروگاه ­ها تا سال ۱۳۹۹ روند رو به بهبود داشته است اما در سال­ های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ شاهد افزایش ناکارآیی بوده ­ایم. می­توان گفت، روند کلی رو به بهبود است، اما کارآیی کل هنوز پایین است (حدود ۶۰ درصد)؛ یعنی اگر همه نیروگاه ها کاملا کارا بودند، با همین سطح نهاده ها می توانستند ۶۶ درصد برق بیشتر تولید کنند. همچنین بازده به مقیاس برای نیروگاه­ های گازی، صعودی شناسایی شده و نشان دهنده پتانسیل رشد تولید این نیروگاه ­ها با افزایش مقیاس تولید است.

کلیدواژه ها:

بازده به مقیاس تولید ، تحلیل مرز تصادفی (SFA) ، ناکارایی پایدار (مستقل از زمان) ، ناکارایی گذرا (وابسته به زمان) ، نیروگاه های حرارتی