اثر کیفیت نهادی و پیچیدگی اقتصادی بر موقعیت کشورها در زنجیره ارزش جهانی

در دهه های اخیر، جهانی شدن، فرایندهای تولید و گسترش زنجیره های ارزش جهانی، ساختار تجارت و مزیت های رقابتی کشورها را دگرگون کرده است. جایگاه کشورها در این زنجیره ها، نه تنها میزان مشارکت آن ها در اقتصاد جهانی را بازتاب می دهد، بلکه بیانگر سطح فناوری، کیفیت نهادی و توان خلق ارزش در اقتصاد داخلی است. از این رو، شناسایی عوامل موثر بر موقعیت کشورها در زنجیره های ارزش جهانی، به یکی از مباحث کلیدی در ادبیات اقتصاد بین الملل تبدیل شده است. بر این اساس، در پژوهش حاضر، با بهره گیری از داده های تابلویی پویا، به بررسی اثر کیفیت نهادها و پیچیدگی اقتصادی بر موقعیت نسبی ۱۷۴ کشور شامل اقتصادهای توسعه یافته، نوظهور و در حال توسعه طی دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۸ می پردازیم. برای تخمین روابط، از الگوی پویای داده های تابلویی و روش گشتاورهای تعمیم یافته استفاده شده است تا ضمن کنترل ناهمگنی میان کشورها، مسئله درونزایی نیز برطرف شود. نتایج برآورد، نشان می دهد که شاخص حکمرانی به عنوان نماینده کیفیت نهادها و شاخص پیچیدگی اقتصادی، اثر مثبت و معناداری بر جایگاه کشورها در زنجیره های ارزش جهانی دارند. در میان متغیرهای کنترلی، رانت منابع طبیعی، اثر مثبت و تولید ناخالص داخلی سرانه، سرمایه گذاری مستقیم خارجی و بازبودن تجاری، اثر منفی و معناداری دارند. همچنین، ضریب مثبت وقفه متغیر وابسته، بیانگر پایداری نسبی جایگاه کشورها در طول زمان است. به طورکلی، یافته ها نشان می دهد که توسعه ساختارهای تولیدی پیچیده و بهبود شاخص حکمرانی، از مهم ترین عوامل موثر بر حرکت کشورها به سمت فعالیت­ های بالادستی در زنجیره های ارزش جهانی به شمار می روند.

کلیدواژه ها:

پیچیدگی اقتصادی ، روش گشتاورهای تعمیم یافته ، کیفیت نهادها ، موقعیت در زنجیره های ارزش جهانی