امکان سنجی بی نیازی کتاب کافی از ارزیابی سندی؛ نقدی بر دیدگاه حضرت آیت الله شبیری زنجانی بر لزوم ارزیابی سندی احادیث کافی

پذیرفتنی است که ستایش های انبوه پیرامون کتاب کافی و کلینی، به درازا کشیدن زمان تالیف یا ادعای عرضه آن به امام عصر (عج)، دلایل نیرومندی نیستند تا به درستی یکایک روایات کافی رهنمود کنند. لیک، گواهی کلینی بر صحت روایات و پافشاری او بر یادکرد زنجیره راویان درخور درنگ است؛ کلینی در پیش گذارده کتاب، به صحت روایات کافی گواهی می دهد و عمل به احادیث کتاب خویش را عمل به آثار صحیحه دانسته است. با این همه، ویژه دانان رجال، از آن دسته، حضرت آیت الله شبیری زنجانی (حفظه الله) در مقاله ای که از ایشان با عنوان «لزوم ارزیابی سندی احادیث کافی» منتشر شده است، با درانداختن اشکالاتی چند، گواهی کلینی را در دوگانه قلمروی دلالت و حجیت ناکارآمد پنداشته و به بایستگی ارزیابی سندی گراییده اند. نوشتگر این پژوهش با رویکردی تحلیلی-انتقادی به سنجش گری ایرادات مطرح شده همت گمارده است. دستاوردهای جستار پیش رو نشان می دهد که همدلی با اشکالات رجالیان دشوار است؛ چه، از سویی، ظهور گواهی کلینی همه روایات را دربرمی گیرد و مخصصی از این ظهور فرو نمی کاهد. افزون بر این، تضعیف برخی راویان کلینی به دست رجالیان، از آن رو که به جهت پایه مندی در حدس، استلزام اجتماع وثاقت و ضعف در ناقل/ناقلان از راوی تضعیف شده (تناقض در ارزیابی رجالیان)، و نیز ناشناختگی زنجیره تضعیف، بی اعتبار است، ناقض گواهی کلینی بر عموم صحت نیست. از دگر سو، ایراد حدسیت گواهی و ویژه سازی حجیت به شخص کلینی نیز بی پایه می نماید؛ نخست، ایراد حدسیت، به گونه ای وارونه حجیت ارزشیابی های رجالیان را نیز می ستاند. دوم، قراین حدسی ادعا شده انحلال به حس دارند، سوم، پافشاری کلینی بر یادکرد پیوسته اسناد در سراسر کافی نشان از گزینش مبتنی بر وثاقت حسی راویان دارد. همچنین با فرض تکیه کلینی بر قراین حدسی، گفته او ظن نیرومندتری از قراین حدسی رجالیان پدید می آورد. در پایان، تذکار این نکته بایسته است که نتیجه این جستار، تنها بی نیازی کافی از ارزیابی سندی است نه رواداشت استناد به کلیه روایات کافی. وانگهی، شایسته است روایات با سنج مایه بداهت عقلی و اخلاقی آزموده شوند.

کلیدواژه ها:

کتاب کافی ، گواهی کلینی بر صحت ، رجال ، ارزیابی سندی ، شبیری زنجانی ، روایت