<span lang="FA">مکان یابی و تحلیل جغرافیایی مصادیق «بحر» و «یم» در قرآن کریم

پژوهش پیش رو، با هدف واکاوی جغرافیایی و معناشناختی واژگان «بحر» و «یم» در قرآن کریم، به دنبال تبیین مصادیق عینی این مفاهیم در بستر جغرافیای تاریخی عصر نزول است. این پژوهش با روشی تطبیقی و مبتنی بر تحلیل لغوی (عربی و سریانی)، بسامد کاربرد این واژگان (۴۱ بار «بحر» و ۷ بار «یم») و سیاق آیات، به بررسی دلالت های این اصطلاحات پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که این واژگان در قرآن نه صرفا مفاهیمی عام، بلکه غالبا به عنوان اسمای معرفه برای ارجاع به پهنه های آبی شناخته شده برای مخاطبان نخستین به کار رفته اند. پژوهش حاضر با طبقه بندی آیات در سه حوزه «روایی-تاریخی، آفاقی-نشانه شناختی و تمثیلی-قیامتی»، شواهد روشنی ارائه می دهد که در آیات بحر و یم، مصداق «خلیج عقبه» و مناطق مجاور آن (نظیر مدین و طور سینا) کانون جغرافیایی اصلی برای رویدادهای مرتبط با این واژگان است. چنین تمرکزی گویای آن است که کاربردهای قرآنی «بحر» و «یم» هرچند از نظر مفهومی عام اند، اما در سطح مصداقی، به پهنه ای مشخص از جغرافیای خاور نزدیک اشاره دارند. بر این اساس، جغرافیا در قرآن، صرفا زمینه روایت نیست، بلکه عنصری موثر در شکل گیری دلالت های معنایی و تاریخی متن به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

دریا در قرآن ، جغرافیای تاریخی ، خلیج عقبه ، تفسیر جغرافیایی ، بنی اسرائیل