<span lang="FA">بازخوانی معناشناختی «عذاب» و «وثاق» در سوره فجر <span lang="FA">تحلیلی ریشه شاختی، صرفی و سیاقی با تکیه بر شواهد قرآنی

آیات ۲۵ و ۲۶ سوره فجر از جمله آیات بحث برانگیز قرآن در تبیین رابطه معنایی میان «عذاب» و «وثاق» و پیوند آن ها با حقیقت حیات («لحیاتی») در سیاق آیات است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از ریشه شناسی تاریخی، تحلیل صرفی، بررسی قرائات و تحلیل سیاقی، به بازخوانی این آیات می پردازد. یافته ها نشان می دهد که ماده «عذب» در لایه های کهن زبان عربی با مفاهیمی چون زلال سازی و زدودن آلودگی پیوند داشته است. بر این اساس، «تعذیب» در باب تفعیل را می توان در افقی معناشناختی، ناظر به سلب کدورت و پالایش نفس دانست. همچنین از آنجا که فعل «یوثق» تنها یک بار در قرآن کریم به کار رفته است، تعیین معنای آن نیازمند توجه هم زمان به ظرفیت های دلالی باب افعال و قرائن سیاقی است. در این چارچوب، و با توجه به امکان دلالت برخی افعال باب افعال بر سلب و ازاله، تفسیر «ایثاق» در این آیات به معنای سلب وثاق و گشودن بندهای تنیده شده بر نفس پذیرفتنی است. بر پایه این تحلیل، «تعذیب» و «ایثاق» دو مرحله مکمل از یک فرآیند واحد تحول وجودی اند: زدودن آلودگی ها و رهایی از قیود. نوآوری پژوهش در تبیین انسجام معنایی این دو فعل بر اساس الگوی «سلب و ازاله» و ارائه خوانشی وجودی-معناشناختی از آیات پایانی سوره فجر است؛ خوانشی که عذاب را در نسبت با بازگشت انسان به حیات حقیقی تفسیر می کند.

کلیدواژه ها:

تحلیل صرفی ، حیات حقیقی ، ریشه شناسی ، سوره فجر ، عذاب ، وثاق