ظرفیت جذب به مثابه مکانیسم نوآوری در مدل سیستم مانا: مطالعه ای موردی در کشاورزی

کشاورزی معاصر با چالش های فزاینده ای در زمینه پایداری، سازگاری با محیط های پیچیده و توسعه نوآوری مواجه است؛ چالش هایی که دیگر صرفا از طریق مداخلات فناورانه یا سیاست گذاری های رسمی قابل حل نیستند. مسئله اصلی در بسیاری از سیستم های کشاورزی، نه کمبود دانش یا فقدان نوآوری، بلکه ضعف در جذب، درونی سازی، تفسیر و به کارگیری دانش جدید در ساختارها و فرایندهای عملیاتی است. این مقاله با تکیه بر مدل سیستم مانا به عنوان یک چارچوب سایبرنتیکی، ظرفیت جذب را به مثابه مکانیسمی برای شکل گیری و نهادینه سازی نوآوری در سیستم های کشاورزی تبیین می کند. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و از طریق مطالعه موردی مجتمع کشت و صنعت فریجان انجام شده است. برای تحلیل داده ها از تحلیل مضمون و برای عملیاتی سازی مدل مانا از رویکرد تشخیصی پرزریوس بهره گرفته شد. همچنین، برخی ملاحظات تحلیلی برگرفته از رویکرد ویپلان و چک لیست جکسون برای توجه به تعاملات ذی نفعان و نارسایی های ساختاری به کار گرفته شدند. یافته ها نشان می دهد که ظرفیت جذب نه به عنوان قابلیتی مستقل، بلکه به صورت سازوکاری توزیع شده در تعامل میان زیرسیستم ها عمل می کند و نقش مهمی در تبدیل دانش بیرونی به نوآوری های عملیاتی و ساختاری دارد. نتایج همچنین نشان می دهد که مدل سیستم مانا از طریق تقویت جریان های ارتباطی، یادگیری بازگشتی و هم ترازی میان سطوح مختلف، بستر مناسبی برای ارتقای ظرفیت جذب و پایداری نوآوری در سیستم های کشاورزی فراهم می سازد. این پژوهش با بسط پیوند میان ظرفیت جذب و مدل سیستم مانا، نشان می دهد که نوآوری در کشاورزی پدیده ای سیستمی است که بیش از مداخلات فناورانه، به معماری سازمانی و قابلیت های دانشی برای نهادینه سازی نوآوری وابسته است.

کلیدواژه ها:

مدل سیستم های مانا ، ظرفیت جذب ، نوآوری ، کشاورزی پایدار ، مزرعه