تاثیر متغیرهای کلان اقتصادی و تحریم ها بر نرخ تعرفه موثر کالاهای صنعتی در ایران

سیاست های تعرفه ای در شرایط تحریم، ابزاری کلیدی برای حمایت از صنایع داخلی به شمار می روند. با توجه به وابستگی اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی و تشدید محدودیت های بین المللی، بررسی تاثیر متغیرهای کلان اقتصادی و تحریم ها بر سطح حمایت تعرفه ای اهمیت راهبردی دارد. هدف این پژوهش، بررسی تاثیر نرخ ارز، تورم و تحریم بر نرخ تعرفه موثر کالاهای صنعتی ایران طی دوره ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۳ است. پس از محاسبه نرخ حمایت موثر برای ده گروه صنعتی با جداول داده-ستانده متغیر در زمان، دو معادله به صورت سیستم همزمان (حداقل مربعات سه مرحله ای) برآورد و روابط بلندمدت و کوتاه مدت با الگوی تصحیح خطای برداری تحلیل شد. یافته ها نشان داد تحریم با ضریب ۰.۴۶۵ تاثیر مثبت و معناداری بر نرخ تعرفه موثر داشت؛ این نرخ پس از تشدید تحریم ها از ۰.۶۲۴ به ۱.۰۸۷ رسید. نرخ ارز (۰.۳۰۹) و تورم (۰.۵۱۲) نیز رابطه مثبت معناداری نشان دادند. با این حال، این حمایت صرفا اثر مستقیم منفی تحریم بر تولید را جبران کرد، به طوری که اثر خالص تحریم بر تولید صنعتی تقریبا صفر شد. در عین حال، رشد سالانه تولید صنعتی (۵۶.۳٪)، سهم صادرات (۲۷.۸٪) و بهره وری کاهش یافتند؛ یعنی تعرفه فقط از سقوط تولید جلوگیری کرد، بدون آنکه کارایی یا رقابت پذیری صنعت را بهبود بخشد. بنابراین تعرفه به تنهایی جایگزین سیاست های بهره وری و رقابت پذیری نیست و تلفیق این دو برای رشد صنعتی پایدار ضروری است.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: اقتصاد مقاومتی ، تحریم های اقتصادی ، متغیرهای کلان اقتصادی ، نرخ تعرفه موثر ، سیاست تجاری