بازخوانی و تحلیل آراء علامه فضل الله در رابطه با تاریخ مندی متن دینی

علامه سیدمحمدحسین فضل­ الله، به عنوان یک فقیه نوگرای شیعی، با توجه به رویکرد متن شناختی و تفسیری خاص خود، به برخی از وجوه تاریخمندی نسبت به متون دینی که از نگاه او، با مبانی اصیل کلامی شیعه سازگار بوده، توجه داشته است. وی بر لزوم بازنگری در برخی نظریات و باورهای رایج در حوزه های مختلف علوم اسلامی تاکید داشته و استنباط هایی از او، متفاوت از فقها و مفسران سنت گرا مشاهده شده است. این مقاله با بررسی مجموعه­ ی آراء علامه فضل­ الله در رابطه با رویکردهای سنتی فهم متن و رویکردهای هرمنوتیکی نو، به روش تحلیلی، دیدگاه ایشان را درباره­ی تاریخ­مندی متن دینی، تبیین و تحلیل می­کند. مطابق نتایج این بررسی، فضل­ الله تاریخمندی در متن دینی را در بخشی از قوانین امضائی از مجموعه ­ی قوانین غیرعبادی شریعت، ممکن دانسته است. درباره گزاره های قرآنی، ایشان به وجود یک بعد ثابت و یک بعد متغیر در متن دینی معتقد است و تاریخمندی را حداکثر ناظر به گزاره های سطح ظاهر متن می داند؛ درعین­ حال معنای باطنی یا ملاک آن معنای سطح ظاهر را غیرتاریخمند و همواره ثابت می­داند. از همین منظر، در خصوص گزاره های سنت، ایشان دو سطحی بودن معنا را در قالب اجتهاد مقاصدی می پذیرد؛ با این تفاوت که اگرچه درباره سنت نیز بر ثبات ملاک حکم تاکید دارد، در برخورد با ظاهر گزاره­ ها، آزادانه ­تر عمل می کند و گاهی ظاهر روایت را به کلی کنار می ­گذارد.

کلیدواژه ها:

هرمنوتیک ، فهم متن ، تاریخمندی ، ثابت و متغیر ، علامه فضل الله