مقایسه مبانی عصمت پیامبران در اندیشه علامه طباطبایی و فریدریش شلایرماخر

این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و رویکردی تطبیقی، به بررسی مفهوم «عصمت پیامبران» در اندیشه علامه طباطبایی و فریدریش شلایرماخر می پردازد تا نشان دهد چگونه تمایز در مبانی معرفت شناختی و الهیاتی، به ویژه در فهم ماهیت وحی، به دو تصویر متفاوت از جایگاه پیامبر و در نتیجه، دو شیوه تبیین از عصمت می انجامد. علامه طباطبایی عصمت را شرط ضروری نبوت و غایت هدایت می داند که بر پایه هایی چون علم حضوری وحیانی، قوه قدسیه و تایید الهی استوار بوده و مصونیت از خطا در دریافت وحی، ابلاغ پیام و ساحت عمل را دربرمی گیرد. در مقابل، شلایرماخر با رویکردی پدیدارشناختی و دین شناختی، اگرچه عصمت را در معنای سنتی و متافیزیکی آن ناموجه می شمارد، اما آن را در ساحتی وجودی و اخلاقی، به مثابه غلبه کامل خداآگاهی بر خودآگاهی و نبود انحراف در حیات معنوی پیامبر (عیسی) می پذیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که این دوگانگی در تبیین، ریشه در بنیادهای فرانظری آنان دارد؛ با این حال، با فراتر رفتن از تقابل های سلبی و تفکیک میان ثبات منشا الهی وحی و پویایی فهم تاریخی، می توان از دستاوردهای هرمنوتیکی شلایرماخر در خوانش پویا از سیره و استخراج پیام های فراتاریخی پیامبران، در جهت غنای مباحث کلام اسلامی بهره جست.

کلیدواژه ها:

عصمت پیامبران ، علامه طباطبایی ، فریدریش شلایرماخر ، وحی ، تجربه دینی