<span lang="FA">در با ره پسوند -کده در شعر خاقانی

در این نوشته، پس از مروری مختصر بر شواهد کاربرد پسوند «-کده» در متون فارسی برجای مانده از سده های چهارم و پنجم هجری، با به دست دادن فهرستی از واژه های دارای این پسوند در سروده های خاقانی، پیشینه کاربرد هریک از آن واژه ها در سروده های شاعران متقدم بر خاقانی، و نیز در شعر برخی از شاعران هم روزگار او بررسی شده است. در سروده ها و نوشته های خاقانی، مجموعا ۱۸ واژه مختلف با پسوند «- کده» به کار رفته است. از آن میان، ۲ واژه (از قرن چهارم و پنجم) بسیار پرکاربرد بوده است. برای کاربرد ۸ واژه دیگر نیز شاهدهایی در شعر پیشینیان و معاصران او دیده می شود، اما ۸ واژه «خمکده»، «داروکده»، «رضوان کده»، «سلامت کده»، «عصمت کده»، «عیسی کده»، «محنت کده»، «نعمت کده» ممکن است برساخته خاقانی باشد. از میان ۱۰ واژه مشترک در سروده های خاقانی و پیشینیان و هم روزگارانش، ۶ واژه در سروده های سنایی به کار رفته و برای نیمی از آن واژه ها، پیش از سنایی، شاهدی به دست نیامده است. با توجه ­به این آمار، و نیز برخی مشابهت ها در کاربرد این پسوند در شعر خاقانی و سنایی، حق است این خصیصه را، اگر بخواهیم به شاعری از میان گذشتگان نسبت دهیم، از آن سنایی بدانیم. به این ترتیب، این مقوله را هم می توان در شمار تاثیرات سنایی بر شعر خاقانی یاد کرد.

کلیدواژه ها:

پسوندهای فارسی ، واژه سازی ، کده ، خاقانی ، سنایی