<span lang="FA">هوش مصنوعی در مطالعات انقلاب اسلامی: ابزار تکمیلی یا روش شناسی تحول آفرین؟

چکیده: مطالعات انقلاب اسلامی به عنوان حوزه ای میان رشته ای، با چالش هایی چون حجم انبوه منابع تاریخی، تکثر روایت های ایدئولوژیک و پیچیدگی های معنایی داده ها مواجه است. در سال های اخیر، ورود هوش مصنوعی (AI) به علوم انسانی، ظرفیت های تازه ای برای تحلیل این داده ها فراهم کرده، اما هم زمان جایگاه روش شناختی آن در پژوهش تاریخی را به مسئله ای مناقشه برانگیز بدل ساخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی- انتقادی به این پرسش می پردازد که آیا هوش مصنوعی در مطالعات انقلاب اسلامی صرفا ابزاری برای تسهیل و تسریع فرایندهای پژوهشی موجود است یا می تواند به مثابه یک روش شناسی نوظهور با منطق معرفتی خاص خود عمل کند. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل مفهومی و ارائه یک «مطالعه موردی نمایشی» است که در آن، منطق کاربست برخی روش های متداول تحلیل محاسباتی متون تاریخی بر یک پیکره محدود اما واقعی از متون مرتبط با تحول گفتمان «مستضعفین» بازسازی و به صورت تفسیری ارزیابی شده است. یافته ها نشان می دهد که در سطح ابزاری، هوش مصنوعی توانمند در مدیریت کلان داده ها و شناسایی الگوهای گفتمانی کلان است؛ اما در سطح روش شناختی، اتکای صرف به آن می تواند به تقلیل معنا، سوگیری الگوریتمی و بازتولید خوانش های هژمونیک بینجامد. در نتیجه، مقاله با طرح مفهوم «هرمنوتیک دیجیتال مسئولانه» بر ضرورت الگوی ترکیبی انسان–الگوریتم تاکید می کند که در آن تفسیر نهایی همچنان بر عهده مورخ انسانی باقی می ماند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مطالعات انقلاب اسلامی ، روش شناسی تاریخ ، تاریخ نگاری دیجیتال ، تحلیل گفتمان محاسباتی