بررسی نگرش در رمان پسااستعماری راهای سرزمین من از رضا براهنی از منظر نظریه ارزیابی

این پژوهش، با هدف بررسی سازوکارهای زبانی بازنمایی نگرش در رمان رازهای سرزمین من، و متعاقب آن نحوه استفاده نویسنده از زبان ارزیابانه در راستای القای نگرش خود به مخاطب، به تحلیل زبان ارزیابانه در داستان بلند «قول حسین میرزا» می پردازد. داستان مزبور، با بیش از ۴۰۰ صفحه و ۱۲۵٬۰۰۰ واژه، بلندترین و مفصل ترین بخش رمان محسوب می شود و، به دلیل پیچیدگی روایی و تمرکز ایدئولوژیک، می تواند به مثابه نماینده ای تمام عیار از دیدگاه های نویسنده در سراسر اثر تلقی شود. چارچوب نظری مقاله تلفیقی از نظریه ارزیابی مارتین و وایت (۲۰۰۵) و تحلیل گفتمانی است.روش تحقیق، تحلیل کیفی-کمی است. ابتدا مولفه نگرش از نظریه ارزیابی، شامل سه زیرمولفه احساس، قضاوت و ارزش گذاری بر کل داستان اعمال شد. برای هر زیرمولفه، جدول آماری، نمونه هایی از متن، و تحلیل گفتمانی–ایدئولوژیک ارائه شد. یافته ها نشان می دهند که، در هر سه زیرمولفه نظام نگرش، فراوانی ارزیابی های منفی به مراتب بیش از ارزیابی های مثبت است. در مولفه احساس، حدود ۷۳٪ نمونه ها دارای بار منفی اند و در دو مولفه دیگر نیز نسبت ارزیابی های منفی به مثبت، بیش از دو برابر است. احساس هایی همچون اندوه، ناامنی، نارضایتی و بیزاری، همراه با قضاوت هایی درباره بی عدالتی، بی کفایتی و بی اخلاقی، و نیز ارزش گذاری هایی با محور ویرانی و زوال، نشان می دهند که زبان روایت به مثابه میدان مقاومت در برابر قدرت عمل می کند. نویسنده از طریق زبان ارزیابانه، هم تجربه زیسته سوژه را صورت بندی می کند، هم خواننده را درگیر روند داوری، همدردی و تردید می سازد و بدین ترتیب درصدد القای نگرش خود بر مخاطب است.

کلیدواژه ها:

نظریه ارزیابی ، نظام نگرش ، رازهای سرزمین من ، گفتمان ادبی