ارزیابی تاثیرعوامل محیطی فضای آموزشی مدارس بر آسیب های اجتماعی دانش آموزان پسر دبیرستانی (مطالعه موردی شهر قم)

کیفیت محیط کالبدی و اجتماعی مدارس نقش اساسی در شکل گیری رفتار، رشد اجتماعی و سلامت روانی دانش آموزان دارد. با توجه به افزایش آسیب های اجتماعی در میان دانش آموزان پسر دوره متوسطه دوم، از جمله پرخاشگری، تعارضات بین فردی و انزوای اجتماعی، شناسایی عوامل محیطی موثر بر رفتار آنان اهمیت ویژه ای یافته است. هدف این پژوهش، شناسایی مولفه های محیطی فضای آموزشی و تبیین رابطه آن ها با آسیب های اجتماعی دانش آموزان پسر دبیرستانی شهر قم است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی اکتشافی در سه مرحله انجام شد. ابتدا در مرحله کیفی با تحلیل ادبیات نظری شاخص های اولیه استخراج شد. سپس با بهره گیری از روش دلفی و مصاحبه با ۱۰ متخصص معماری و روان شناسی، مولفه ها از طریق کدگذاری باز و محوری با نرم افزار MAXQDA ۲۴ تحلیل و مولفه های اصلی پالایش شد. در مرحله کمی، پرسشنامه محقق ساخته میان ۲۳۸ متخصص حوزه های مرتبط توزیع گردید، کفایت نمونه با شاخص KMO و معناداری آزمون بارتلت تایید شد و به وسیله روش تحلیل عامل اکتشافی با نرم افزار SPSS ۲۷ آنالیز شد. بنابر نتایج تحقیق، مولفه های ادراک و آسایش محیطی، انعطاف پذیری و کنترل و تجربه پذیری فضا، نظم ادراکی و خوانایی فضایی، پیکره بندی فضایی و سازگاری اجتماعی، نظارت محیطی و رفتار اجتماعی، تعادل فضایی و احساس امنیت، ساختار ارتباطی و تعامل اجتماعی به عنوان ۷ عامل تاثیرگذار بر آسیب اجتماعی دانش آموزان به دست آمدند. بنابر نتایج پژوهش می توان نتیجه گرفت طراحی مبتنی بر نیازهای روانی–اجتماعی دانش آموزان در فضاهای آموزشی می تواند نقش پیشگیرانه مهمی در کاهش آسیب های اجتماعی دانش آموزان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

آسیب های اجتماعی ، مدرسه ، عوامل محیطی فضای آموزشی ، دانش آموزان پسر دبیرستانی ، شهر قم