«الگوی راهبردی ارتقای فرهنگ نظارت پذیری و پاسخگویی سازمانی در نظام اداری ایران»

زمینه و هدف: چالش نظام های اداری، صرفا وقوع تخلفات نیست، بلکه ضعف در شکل گیری فرهنگی است که نظارت و پاسخگویی را به ارزش های پذیرفته شده و مسئولیت مشترک تبدیل کند. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی راهبردی ارتقای فرهنگ نظارت پذیری و پاسخگویی سازمانی در نظام اداری ایران انجام شد.روش شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه داده بنیاد اشتراوس و کوربین انجام گرفت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۵ نفر از خبرگان حوزه نظارت، بازرسی و مدیریت دولتی گردآوری شد. نمونه گیری به صورت هدفمند و نظری تا اشباع نظری ادامه یافت. داده ها با بهره گیری از نرم افزار MAXQDA و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند.یافته ها: در مجموع، ۵۴۵ کد باز، ۶۴ کد محوری و ۱۶ کد انتخابی استخراج و سازمان دهی شد. شرایط علی شامل تضعیف هنجارهای نظارت پذیری، ضعف نهادینه سازی پاسخگویی و فاصله نظارت رسمی با فرهنگ سازمانی بود. شرایط زمینه ای شامل ضعف فرهنگ سازمانی، ناکارآمدی سازوکارهای داخلی و تعدد رویه های نظارتی و شرایط مداخله گر شامل فشار عملکرد کوتاه مدت، کمبود سرمایه انسانی و بی ثباتی مدیریتی شناسایی شد. پدیده محوری، «کاهش فرهنگ نظارت پذیری و پاسخگویی اداری» بود که با سه راهبرد کلان تقویت پاسخگویی، نهادینه سازی نظارت و هوشمندسازی نظام بازرسی همراه است.نتیجه گیری: کاهش فرهنگ نظارت پذیری و پاسخگویی، بحرانی ساختاری–فرهنگی است و مقابله با آن مستلزم مداخله هماهنگ در ابعاد فرهنگی، ساختاری و مدیریتی است. تبدیل نظارت از وظیفه ای بوروکراتیک به فرایندی یادگیرنده و مشارکتی، محور تحول است. بازطراحی نظام پاسخگویی، ایجاد نظام جامع بازرسی و استقرار سامانه های هوشمند می تواند شفافیت، اثربخشی نظارت و سلامت اداری را ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

فرهنگ نظارت پذیری ، پاسخگویی سازمانی ، سلامت اداری ، نظریه داده بنیاد