مجموعه عوامل موثر در تاب آوری محیطی؛ اقتصادی و اجتماعی روستاهای واقع در حریم شهر تبریز با رویکرد مدیریت بحران

هدف: تاب آوری محیطی، اقتصادی و اجتماعی روستاهای واقع در حریم شهرها، به ویژه در مناطق پیرامونی کلان شهرها، نقش تعیین کننده ای در کاهش آسیب پذیری در برابر بحران ها دارد. روستاهای حاشیه شهر تبریز، به دلیل ویژگی های خاص جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی، با چالش های متعددی در حوزه مدیریت بحران مواجه هستند. این پژوهش با هدف شناسایی جامع مجموعه عوامل موثر بر تاب آوری این روستاها، تحلیل روابط میان این عوامل، و ارائه راهبردهای عملیاتی برای ارتقای توان پاسخ گویی و سازگاری در شرایط بحرانی انجام شده است. روش پژوهش: تحقیق حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی) است. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان و تکمیل پرسش نامه تخصصی گردآوری شدند. تحلیل داده های کیفی به صورت دستی و از طریق کدگذاری باز، محوری و گزینشی مبتنی بر رویکرد تئوری زمینه ای انجام شد و برای تحلیل روابط و اولویت بندی عوامل از مدل DEMATEL بهره گرفته شد. یافته ها: نتایج نشان داد در میان عوامل علی، سیاست های تشویقی و مشارکت مردمی بیشترین تاثیر را بر ارتقای تاب آوری دارند. در حوزه عوامل زمینه ای، ظرفیت سازی و نوآوری به عنوان عناصر محوری ظاهر شدند که بیانگر ضرورت توانمندسازی ذی نفعان و به کارگیری راهکارهای خلاقانه است. همچنین در عوامل مداخله گر، نهادهای محلی بیشترین سهم را ایفا کردند که اهمیت تقویت حکمرانی محلی را برجسته می سازد. راهبردهای پیشنهادی در قالب ۱۲ محور شامل اصلاح ساختار مدیریت بحران، توسعه اقتصاد مقاومتی روستایی، ایجاد شبکه های اجتماعی بحران محور و بهره گیری از فناوری های سازگار تدوین شدند. اجرای این راهبردها می تواند به ۷ پیامد کلیدی ازجمله کاهش آسیب پذیری در برابر مخاطرات، بهبود کارایی مدیریت بحران، توسعه پایدار اقتصادی-اجتماعی و ارتقای کیفیت محیط زیست منجر شود. نتیجه گیری: یافته های پژوهش با تبیین نقش هم زمان عوامل علی، زمینه ای و مداخله گر در تقویت تاب آوری روستاهای پیرامونی، یک مدل شناختی کارآمد برای مدیریت بحران ارائه می دهد. ترکیب رویکردGrounded Theory–DEMATEL در این مطالعه امکان شناسایی اولویت های مداخله، تصمیم سازی مبتنی بر شواهد و تدوین سیاست های منطبق با ویژگی های محلی را فراهم کرده و قابلیت به کارگیری در سایر مناطق روستایی کشور را نیز دارد.

کلیدواژه ها:

Resilience ، Crisis Management ، Peri‑Urban Villages ، Tabriz. ، تاب آوری ، مدیریت بحران ، روستاهای حریم ، تبریز.