ارزیابی آینده آثار توسعه گردشگری بر پایداری محیطی در روستاهای منطقه کلیبر

هدف: توسعه گردشگری در روستاهای منطقه کلیبر، علی رغم فرصت زایی اقتصادی، پیامدهای پیچیده ای بر پایداری محیطی دارد که ارزیابی آینده نگرانه آن ضروری است. پژوهش حاضر باهدف شناسایی و تحلیل عدم قطعیت های کلیدی موثر بر آینده پایداری محیطی در روستاهای مقصد گردشگری منطقه کلیبر انجام شد. روش پژوهش: این تحقیق با رویکرد کیفی و به لحاظ هدف، کاربردی است. گردآوری داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۸ نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی مرتبط با گردشگری و محیط زیست منطقه صورت پذیرفت. نمونه گیری هدفمند تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه ۲۵ حاصل شد و برای تایید تا ۲۸ مصاحبه ادامه یافت. جهت تحلیل داده ها و شناسایی پیشران های اثرگذار بر آینده پایداری محیطی از نرم افزار آینده پژوهی میک مک استفاده شد. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که مولفه های «سیاست گذاری و مدیریت»، «مشارکت جامعه محلی» و «اقتصاد سبز و فناوری» به ترتیب با مجموع تاثیرگذاری ۱۱۰، ۸۳ و ۷۷، مهم ترین پیشران های موثر بر آینده پایداری محیطی در منطقه کلیبر هستند. در مقابل، مولفه «منابع طبیعی و اکوسیستم» با تاثیرگذاری ۳۹ و تاثیرپذیری ۱۱۸، آسیب پذیرترین عنصر سیستم شناسایی شد. درصد پرشدگی ماتریس (۹۰/۲۳) نیز بیانگر پیچیدگی و ناپایداری بالای سیستم گردشگری در منطقه است. مهم ترین پیشران های کلیدی شناسایی شده به ترتیب عبارت اند از: برنامه ریزی بلندمدت، سیاست گذاری سبز، مدیریت تطبیقی و به کارگیری اقتصاد سبز. تحلیل روابط غیرمستقیم نشان می دهد که مولفه به کارگیری اقتصاد سبز با نفوذ پنهان خود، جایگزین همکاری در مدیریت گردشگری در میان پیشران های اصلی می شود. نتیجه گیری: تحقق پایداری محیطی در گرو اتخاذ رویکردهای آینده نگرانه همچون برنامه ریزی بلندمدت، سیاست گذاری سبز، مدیریت تطبیقی، مشارکت جامعه محلی و توسعه اقتصاد سبز است. اقدامات عملیاتی پیشنهادی شامل تدوین سند چشم انداز ۲۰ ساله گردشگری، پهنه بندی بر اساس ظرفیت تحمل محیطی، تشکیل شورای توسعه روستایی، راه اندازی سامانه پایش آنلاین زیست محیطی و تدوین سناریوهای مدیریت تطبیقی برای سه دهه آینده است. این پژوهش با رویکرد آینده پژوهی و تحلیل هم زمان آثار مستقیم و غیرمستقیم، نوآوری خود را در مقایسه با مطالعات پیشین نشان داده است.

کلیدواژه ها:

Tourism Development ، Environmental Sustainability ، Village ، Kalibar Region ، MicMac Software. ، توسعه گردشگری ، پایداری محیطی ، روستا ، منطقه کلیبر ، نرم افزار میک مک.